کشفرود شاهنامه فردوسی

همه آنچه که درباره کشفرود مینویسند آنی نیست که میدانیم.
کشفرود، آنچه که فردوسی به آن اشاره کرده رودی است که از جای پل فردوسی و همین جا که آرامگاه فردوسی هست جاری میشه.

تصویر این رودخانه مانند اژدهای بزرگی بوده که وقتی یک بار طغیان می‌کنه، در شاهنامه فردوسی با اسم کاسه رودخانه بیان می‌شه. شاهنامه فردوسی اون رو به یک اژدهای سرکش توصیف می‌کنه.

چنان اژدها کوز رود کشف
برون آمد و کرد گیتی چو کف
فردوسی که این رودخونه رو اینطوری با اژدها توصیف می‌کنه نقاش‌ها دست به قلم میشن و هر کس اون رو به یک طریق تصویر می‌کنه.
عکس رودخانه کشفرود رو توی نقشه اینطوری ببینید:

رودخانه کشفرود دو آبریز بزرگ کارده و طرقبه دارد که از بقیه مهمترند.

همین رودخونه رو وقتی که تمثیلی نقاشی می‌کنند میشه اژدهای رودخانه کشف که عکس بعدی می‌شه:

حالا ما می‌خوایم این رودخانه رو در مسیر کاسه سفالی طوری که داره جاری ببینیم.

برای این کار لازمه که این شهرک‌های صنعتی که یک در کنار این رود تشکیل شدند و آب این رودخانه رو می‌گیرند الزاماتی تعیین کنیم.
وقتی می‌خوایم این الزامات را تعیین کنیم فقط یک شهرک صنعتی چرمشهر نباید مد نظر ما باشه، شهرک صنعتی فردوسی و شهرک‌های حتی مسکونی هاشمی نژاد و غیره که در کنار این رودخانه تشکیل شدند باید قوانینی را رعایت کنند، و تصفیه خانه‌هایی داشته باشند که ما وقتی رودخانه رو اجازه می‌دیم از کوه پایه‌ها جاری بشه تمیز بودن آن به چشم بیاید.
__________________

Not everything written about the Kashafrud is what we know.
Kashfrud, what Ferdowsi referred to, is a river that flows from the place of the Ferdowsi Bridge and right where Ferdowsi's tomb is.
The image of this river is like a large dragon that when it overflows, is described in Ferdowsi's Shahnameh as the bowl of the river. Ferdowsi's Shahnameh describes it as a rebellious dragon.
So the dragon came out of the Kashfrud and made Giti like foam. When Ferdowsi describes this river like this with a dragon, painters take up their pens and everyone depicts it in the same way.
See the picture of the Kashfrud River on the map like this:

The Kashfrud River has two large catchments, Kardeh and Torqebah, which are more important than the others.
When they paint an allegory of this river, it becomes the dragon of the Kashf River, which becomes the next picture:
Now we want to see this river flowing in the path of the clay bowl.
For this, it is necessary to set requirements for these industrial towns that were formed next to this river and that receive the water from this river.
When we want to set these requirements, we should not only have in mind the industrial town of Charmshahr, the Ferdowsi industrial town and even the residential towns of Hasheminejad, etc. that were formed next to this river must comply with certain rules, and have treatment plants that will make it clear that the river is clean when we allow it to flow from the mountain of the foundations.

پارکهای مشهد و پاتوق‎‌‎های سرسبز و خوش‌آب‌وهوا

هر کدام از پارک های جذاب مشهد، طراحی منحصربه‌فرد و کاربری خاصی دارند که می‌توانید از آن‌ها برای پیاده‌روی، پیک نیک و انجام تفریحات و بازی‌های جمعی استفاده کنید.
پارک‌های مشهد نزدیک حرم شامل 8 پارک رضوی، باغ ملی، ثامن، میرزا کوچک خان جنگلی، وحدت، فهمیده، گل نرگس و بوستان رز بوده که در حدود ۲ کیلومتری از حرم قرار دارند.
یک سری پارک‌های دیگر هم مشهد دارد که اهمیت تاریخی دارند. بعنوان مثال، پارک ملت، از این دست پارکهاست.
بوستان ملت

در هر فروردین، قسمتی از این بوستان بزرگ مشهد به کاشت لاله اختصاص داده میشود و بهار در این پارک، بیش از سایر نقاط شهر خودش را نشان میدهد. از امتیازات بوستان ملت، وجود دریاچه‌ای زیبا در آن است. اما بزرگ‌ترین جاذبه پاک ملت مشهد، شهربازی و چرخ‌وفلک بزرگ آن است.

نام پارک‌های جنگلی مشهد چیست؟
پارک کوه‌سنگی مشهد، پارک جنگلی طرق، بوستان وکیل‌آباد، پارک جنگلی غدیر، کوهپارک خورشید، باغ راه شاهنامه و غیره. در ادامه به چند پارک از این دست اشاره میکنیم:
1-    پارک خورشید مشهد، چشم‌اندازی تماشایی به شهر

کوهستان پارک خورشید چشم‌اندازی تماشایی به شهر دارد و ارتفاع این پارک کوهستانی و نزدیکی آن به بلوار هاشمی، سبب شده تا بسیاری از افراد این پارک را با عنوان «بام هاشمیه» بشناسند. این پارک به‌دلیل موقعیت جغرافیایی کوهستانی، گزینه‌ای مناسب برای ورزشکاران شیفته کوهنوردی، دوچرخه‌سواری و پیاده‌روی است. در سفر به مشهد وقت‌گذرانی‌های شبانه در کافه‌های پارک خورشید و تماشای شهر در شب، تجربه‌ای شیرین خواهد بود.

آدرس: بلوار هاشمیه، بعد از تقاطع بلوار نماز
2-    پارک میرزاکوچکخان جنگلی مشهد، بوستان زائران

پارک میرزاکوچک‌خان جاهای دیدنی مشهد یکی دیگر از بوستان‌های معروف شهر است. این پارک با وجود فضای سرسبز، تنوع مطلوب گیاهان و درختان، طراحی زیبا و امکانات رفاهی مناسب و همچنین نزدیکی آن به حرم، از پررفت‌وآمدترین پارک های مشهد محسوب می‌شود. زمین‌های ورزشی، استخر، فضای بازی مخصوص کودکان، کتابخانه عمومی و کرایه دوچرخه از امکانات رفاهی و فرهنگی پارک میرزاکوچک‌خان مشهد است.

3-    پارک باباقدرت مشهد، کاروان‌سرایی که به پارک تبدیل شد

پارک باباقدرت در واقع یکی از کاروان‌سراهای مشهد است که در بازسازی‌های انجام‌شده، به محلی برای تفریح، طبیعت‌گردی و اسکان تبدیل شده است. تا پیش از سال ۹۳ زائران می‌توانستند در این پارک چادر خود را بر پا کنند و شب را در این بوستان خوش‌آب‌وهوا سپری کنند، اما اکنون این پارک به‌عنوان بوستان بانوان فعالیت می‌کند و همچنان با امکانت رفاهی و زیبایی‌های طراحی فضای سبز، از بهترین بوستان‌های شهر مشهد محسوب می‌شود.

پارک «بانوان ریحانه» اکنون در محل قدیمی بوستان باباقدرت واقع شده است. از دیگر امتیازات این پارک می‌توان به زمین بازی مخصوص کودکان، زمین‌های ورزشی، پارکینگ، سرویس بهداشتی و غیره اشاره کرد. فاصله این بوستان تا فرودگاه مشهد برابر با ۳٫۵ کیلومتر است و در ۶ کیلومتری حرم امام رضا (علیه‌السلام) قرار گرفته است.
آدرس: انتهای بلوار جمهوری، نرسیده به میدان غدیر
4- باغ ملی، از نخستین پارک های مشهد

باغ ملی از جاهای دیدنی مشهد و از زیباترین بوستان‌های این شهر است. گفته می‌شود که باغ ملی از زمین‌های موقوفی بوده است و به حاج حسین ملک، از مردان ثروتمند ساکن در خراسان رضوی تعلق داشته است. باغ ملی از اولین پارک‌های شهر مشهد محسوب می‌شود و زیبایی دلچسب و باصفایی به سبک باغ‌های ایرانی دارد.

گل‌های خوش‌رنگ‌ولعاب و درختان بلند قامت بلوط، اقاقیا، آلبالو، ابریشم ایرانی و گل یاس و آب‌نماهای زیبا این باغ را آراسته است. بوستان باغ ملی مشهد در بافت اولیه و در یکی از خیابان‌های تاریخی مشهد واقع شده است که سابق بر این نام ارگ داشته است. این منطقه یکی از پر انرژی‌ترین قسمت‌های شهر است و محل رفت‌وآمد روزانه بسیاری از شهروندان مشهدی است.
باغ ملی وسایل بازی برای کودکان دارد. تنیس روی میز و چند امکان ورزشی دیگر برای ورزش دوستان دارد. نزدیکی به کتابخانه قدیمی دکتر شریعتی، بازار جنت و کتابفروشی‌های قدیمی، این منطقه را مقصدی برای گردشگران کرده است.
آدرس: خیابان امام خمینی، بعد از خیابان پاسداران، سه راه دارایی، نبش خیابان جنت
5-    باغ گلهای مشهد، طراحی خاص پارک بهشکل یک گل

باغ گل‌ها یکی دیگر از پارک های مشهد است و ساختار بسیار زیبایی دارد. این بوستان از جاهای دیدنی مشهد محسوب می‌شود و طراحی آن به‌شکل بسیار زیبا و جالبی شبیه به گل بنفشه است. گل بنفشه از گل‌های خاص و محبوب مشهد در فصل بهار بوده است. اگر از بالا به نقشه پارک نگاه کنید، یک گل بزرگ چند پر را خواهید دید. این گل را به‌راحتی می‌توانید در نقشه گوگل ببینید. هر گلبرگ باغ گل‌های مشهد به یک بخش از این مجموعه اختصاص داده شده است.

باغ رز، گل‌های برکه‌ای، گیاهان دارویی، باغ گیاهان پوششی، باغ گل‌های پیازی، گل‌های صخره‌ای و گل‌های فصلی از گیاهان کاشته شده در بخش‌های اصلی این مجموعه‌اند. آمفی تئاتر روباز، محوطه مخصوص بازی کودکان، آب‌نما، گلخانه آموزشی و غیره از امکانات باغ گل‌های مشهد است. حداقل یکبار، پیشنهاد می‌شود از این باغ دیدن کنید.
آدرس: میدان دندان‌پزشکان، بلوار معلم
پارک های جنگلی مشهد
پارک‌های جنگلی طبیعت‌های نامنظم و پردرخت دارند. این پارک‌های مشهد هم زیبایی خاص خود را دارند.
۱- پارک کوه‌سنگی مشهد

از زیباترین و قدیمی‌ترین بوستان‌های جنگلی این شهر پارک کوه سنگی مشهد است و انتخابی مطلوب برای لذت از طبیعت محسوب می‌شود. وجود دو کوه سنگی در این پارک سبب نامگذاری این مکان است. بر بالای این دو کوه می‌توان نمایی از شهر را دید.

آدرس: پارک کوه‌سنگی در جنوب غربی مشهد، در خیابان کوه‌سنگی و منطقه الندشت و در مجاورت بزرگ‌راه کلانتری واقع شده است.
2- جنگل جیغ مشهد

طبیعت بکر منطقه جنگل جیغ باعث شده است که صداهای طبیعت از جمله حیوانات مختلف و حشرات که غالبا در زندگی با آن‌ها مواجه نمی‌شویم، در این منطقه صدای ناآشنای همیشگی درست کنند. برخی معتقدند این صدا از آبشاری در دل این جنگل تولید می‌شود. برای افراد ناآشنا در محل، این صداها ماورایی جلوه می‌کند و مثل شیون ناشناسی می‌ماند.

آدرس: طرقبه، جاده مغان، سربرج

3- پارک معین التجار

پارک بزرگی در میدان هفت خان و در بلوار شاهنامه مشهد که مقصد طبیعت گردان است. این پارک قدمت بالایی دارد و اولین مقصد گردشگران قبل از آرامگاه فردوسی می‌باشد.

آدرس: بلوار شاهنامه، میدان هفت خان، نبش شاهنامه 14

4-    بوستان کرامت

بزرگترین بوستان جنگلی مشهد با هفتاد و سه هکتار وسعت است. در منطقه وسیعی احداث شده است و یکی از مدرن‌ترین بوستانهای شهر است. باغ رویش، باغ ورزش و پارک بانوان، بخش‌هایی از این باغ است. محوطه‌سازی‌های پردرخت و جنگل‌کاری‌های زیبا با معماری نور ویژه مقصد گردشگران است. بسیاری از جشنواره‌های ورزشی در این بوستان انجام می‌گیرد.

آدرس: نرسیده به بلوار قمر بنی هاشم، انتهای خیابان حر 13، شهید معقول
5-    پارک جنگلی وکیل آباد

این پارک با درختان کهنی که دارد، وقف ملک التجار مشهور است. صدای شرشر آب و طبیعت متفاوت آن یادآور رودخانه در طبیعت است. این پارک جنگلی، امکانات کوهستان پارک شادی نیز در کنارش دارد.

آدرس: مشهد، وکیل آباد، کوهستان پارک شادی

6-    پارک ژوراسیک و جنگل دهشک

از زمان انتشار حماسه‌های شاهنامه فردوسی مربوط به دوره‌های گوناگون در ایران، طرفداران اشعار حماسی فردوسی به جز روستای پاژ که زادگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی است و آرامگاه او که مقبره و موزه ملی توس و آثار هنرمندان در باغ اطراف آن است، یک سر هم به پارک ژوراسیک واقع در شاهنامه ۴۲ همان اطراف می‌زنند.

این پارک با توجه به اینکه در نزدیکی کشفرود و در شاه فیل قرار دارد از نظر علمی و آموزشی، یکی از چند پارک ارزشمندی است که طبیعت دوستان به آن سر میزنند.
این پارک، که توجه علاقمندان به شیمی و زیست را به خود جلب کرده است، چند کارگاه مختلف آموزشی دارد تا بتواند با اشیا سنگی و استخوانی نماینده برخی گروههای جانوری مختلف را که نسل آنها در روزگاران قدیم منقرض گردیده‌است معرفی کند.  
در دوره‌های مختلف پارینه سنگی و پس از آن، زمین های ساییده شده توسط کشفرود چشم انداز با شکوهی از آب پخشانها به وجود آورده‌اند که سایر پارکهای اطراف مثل بوستان ارکیده شمس آباد، پارک آبشار را شکل داده‌اند.
فراوانی و تنوع پرندگان این منطقه قابل ملاحظه است.
در امتداد ساحل رودخانه کشفرود، درختان باارزش و خودروی گز، بید و جنگلی به صورت خودرو رشد کرده‌اند که نه تنها از نظر علمی، بلکه از نظر تاریخی حفاظت آنها مطرح است.
در سواحل رودخانه پرندگان مهاجر نغمه سرا مسکن دارند و در زمستان مناطق ساحلی رودخانه بعلت هوای خنک برای حیوانات سُمدار بومی و گربه ها و روباه ها، پناهگاهی را تشکیل می‌دهند.
هفتاد میلیون سال پیش، در این مناطق حیوانات گوناگون از جمله خزندگان بسیار بزرگ در یک آب و هوای دیگری نشو و نمو میکردند.
تپه توپ درخت که نام روستایی در مسیر کشفرود را هم نشان می‌دهد گواه این موضوع است که حتی درختان میوه گرمسیری در اطراف رودخانه بوده‌اند و موجب شهرت منطقه شده‌اند.
تنوع درختی از توسکا و توت گرفته تا درخت سنجد دیرینه شناسان متعددی را به این منطقه فراخوانده اند و آثار باستانی متعددی مثل تپه قادرآباد و قناتهای اطراف آن را با کلی زحمت و هزینه پیدا کرده‌اند.
سنگواره بخشی از گونه‌های مختلف جانوری کشفرود، امروز در پارک ژوراسیک برای بازدید عموم قرار دارد.
آدرس: بلوار شاهنامه، نرسیده به پل فردوسی (آرامگاه فردوسی)، شاهنامه 42
7-    پارک جنگلی سوران

سوران در لغتنامه دهخدا با کلمه سار آمده است: اشاره به سار دارد و آن پرنده ایست سیاه رنگ و نقطه‌های سفید دارد و خوش آواز است. سار قادر به تقلید صدای طوطی است.

سوران به کردی، جمع سور و به معنی شادی است. سوران در زبان ترکی یعنی سرزمین دارای آب که از این جهت هم دریاچه‌ای در این پارک قرار دارد. ضمنا، در زبان فارسی، سور به معنی جشن و سرور است که با پسوند جمع «ان» م‌یشود سوران؛ یعنی جشن‌ها
آدرس: بزرگراه پیامبر اعظم، نرسیده به جاده شاندیز، قبل از مجموعه ورزشی ثامن

زندگی اهل سعادت در کنار کشفرود و بارگاه قدس رضوی

از امام جواد نقل است که شهر توس قطعه ای از بهشت بین رشته کوه هزار مسجد و بینالود است. در طول تاریخ، این قطعه شاهد تحولات بزرگ و زیادی بوده است.مردمان بزرگ بسیاری این منطقه را محل زندگی خود قرار دادند و مراجع بزرگی در جوار بارگاه شاه خراسان گرد آمدند چنان شد که جان مردم با مشاهده کرامات اهل حق روشن گردید. شاید یکی از بزرگترین این مشاهدات را بتوان در یافتن وجود شیخ حسنعلی اصفهانی، معروف به شیخ نخودکی، ارزیابی کرد. در دوره قاجار، شیخ نخودکی در نخودک، روستایی در مسیر کشفرود پرآب زندگی می‌کرد.

زائران حرم مطهر رضوی، همه ساله ضمن جستجوی صحن عتیق در حرم امام رضا، به جستجوی مقبره این شیخ بزرگ میپردازند. دلیل آن را هم شاید باید در کرامات ایشان در طول زمان جست. مقبره ایشان جنب ایوان عباسی است.

کشفرود که امروز از کنار ما میگذرد، زمانی محل آب برگرفتن مردم بوده است. مردم مسلمان ارزش آب و درخت را در آن زمان بیشتر میدانستند و چون خود به کشاورزی میپرداختند، انواع از گیاهان را میشناختند و برای کشت های بهار و پاییز دیم برنامه ریزی میکردند. زندگی مردم حول کشاورزی میگشت. شغل مردم شامل کشاورز، طحان، و عطار بود. بیشتر علما تا اواخر دوره قاجار، به جز علم فقه، برخی حتی علومی میخواندند که بتوانند با آن کسب روزی کنند. مثلا همین شیخ نخودکی عطار بود و به همین علت، زیاد به کوههای اطراف شهر و رودها سرمیزد، تا گیاهان دارویی مناسب را بیابد. شیخ نخودکی به طبیعت و درختان علاقه فراوان داشتند. درختان بخشی از کائنات روی زمین هستند که به حمد و ثنای الهی مشغول هستند و ما از آنها غافلیم. این شعر در مورد آنهاست:
سمیعیم و بصیریم و خوشیم / با شما نامحرمان ما ناخوشیم
نخودک در زمان حیات شیخ نخودکی، درختان فراوانی در کنار کشفرود داشته است که داستانی که در ادامه تعریف میکنم، گواه آن است.
نقل حکایت از کتاب «نشان بی نشانها»:
محمدتقی بخارایی نقل کرد که حضرت شیخ به حاجتمندان و گرفتاران می‌فرمودند برای سادات فراری بخارائی نذر کنید. آنگاه دستوری میدادند و کار آنها اصلاح میشد. روزی شخص تاجری به ایشان گفت مقداری پوست قره گل دارد و کسی نمی خرد. اگر از حضرت شیخ نخودکی دعایی بگیرد که بر اثر آن به فروش رسد، صد تومان به سادات و ده تومان به او می دهد.
محمدتقی بخارایی خدمت حضرت شیخ شرفیاب شده و عرض حاجت کرد. شیخ نخودکی فرمودند: به او بگو چهل روز دیگر کالای تو به فروش میرسد. بعد از بیست روز، تاجر مزبور او را دید و گفت: هنوز آثاری ظاهر نشده است. او تصمیم گرفت به حضرت شیخ مراجعه کند. همان شب در خواب دید که به حضور ضرت شیخ مشرف شده است، و ایشان در زیر درختی مشغول ذکرند. در این حال، شخصی پرسید: چه حاجتی داری و برای چه کار آمده ای؟
عرض حاجت کرد. او گفت: برو نگاه کن، اگر اسم تو روی برگ درخت نوشته شده است، حاجت تو برآورده گشته است. به سوی درخت رفت و نگاه کرد اسم خود را بر روی برگ درخت دید.
یکباره از خواب بیدار شد. روز سی و نهم تاجر مزبور، محمتقی بخارایی را دید و گفت یک روز بیشتر باقی نمانده است و هنوز خبری نیست. بخارایی به او گفت: تا فردا صبر کن، اگر پوستها به فروش نرفت، به حضرت شیخ نخودکی مراجعه خواهم کرد. صبح روز چهلم دو نفر آلمانی برای خرید پوست از تهران به مشهد وارد شدند و به تاجر مزبور مراجعه کردند و تمام پوستهای او ا یکجا خریدند. همانروز از تهران به آنها تلگراف شد که همان یک معامله بس است و دیگر پوست نخرید. آنها به تهران بازگشتند و آن شخص تاجر نیز به نذر خود عمل کرد.
شیخ نخودکی و حاج آقا تخت فولادی کرامات و تصرفات با واسطه روی کره زمین دارند. از آنجا که زائران حرم امام رضا ممکن است برای شادی و مهربانی نذری داشته باشند که بخواهند به واسطه ایشان برآورده شود، در اینجا به حکایتی که از محمد تقی بخارایی در باب یکی از کرامات شیخ حسنعلی اصفهانی (نخودکی) بود، اشاره کردیم.
اهمیت حفظ میراث ناملموس فرهنگی اینجا مشخص میشود. جایی که در جوار امام رضا علیه السلام (امام رئوف) میتوانیم از وجود بزرگمردانی چون شیخ نخودکی بهره‌مند شویم که به معرفت الهی نزدیکترند، جایی است که هم میراث مکتوب آنها حفظ شود و هم جغرافیای حافظ این میراث. در این جغرافیا، رودخانه‌ها رگهای زمین هستند که در آنها آب جریان دارد. کشفرود مهمترین رودخانه مشهد در جوار حرم امام رضا علیه السلام است، که این روزهای جنگ بیشتر شاهد همبستگی ایران اسلامی شده است.
در ادامه برای کسانی که هم راهنمایی برای مشاهده طبیعت رودخانه‌ای توس میخواهند، لیستی از قابلیتهای رودخانه کشفرود فراهم کرده‌ایم.
در بدن انسانهای کره زمین نیز رگها حامل مهم‌ترین ماده حیاتی بدن، خون، هستند. از آنجا که میخواهیم ببینیم چگونه رودخانه‌ها کمک می‌کنند تا خون در رگهای بدن ما جریان یابد، نیز لیستی برای پایگاه‌های اهدای خون ضمیمه کرده‌ایم.
راهنمای میدانی برای مشاهدهٔ کشفرود؛ راهنمایی برای کسی که میخواهد کشفرود را مانند یک زیستشناس با معرفت ببیند.

۱. شناخت کلی کشفرود پیش از بازدید

کشفرود رودخانه ای فصلی–دایمی است که در بخشهای مختلف مسیر خود چهره ای متفاوت دارد:
در برخی نقاط، جریان آب آرام و کم عمق است.
در بخشهایی مرغزار است، بخش‌هایی هم ماسهای یا پوشیده از نیزار دیده میشود.
در حاشیهٔ روستاها، باغها و زمینهای کشاورزی نوارهای گیاهی سبز و مرطوب وجود دارد.
این تنوع محیطی، تنوع جانوری و گیاهی گستردهای ایجاد میکند.
۲. بهترین زمانهای مشاهدهٔ کشفرود
صبح زود: بهترین زمان برای دیدن پرندگان، خزندگان آفتابگیر و فعالیتهای صبحگاهی جانوران.
عصر و غروب: زمان فعال شدن دوزیستان، حشرات و پرندگان شبپرواز. صدای قورباغه ها، وزغها و حشرات، بخشی از تجربهٔ طبیعی کشفرود است.

فصلها
بهار: اوج فعالیت جانوران، حضور لاروهای آبزی و رشد گیاهان.
تابستان: مشاهدهٔ خزندگان، جانداران حرارتدوست و پوشش گیاهی بالغ.
پاییز: حضور پرندگان مهاجر و تغییرات رنگی پوشش گیاهی.
زمستان: جریانهای آرامتر و مشاهدهٔ پرندگان زمستان گزین.

۳. چه چیزهایی در کشفرود میبینیم؟
الف) جانداران مرتبط با آب- حشرات آبزی و نیمهآبزی (شاپرکها، سنجاقکها، ریزحشرات سطح آبی)
لاروهای مختلف در گودالهای آبی
گاهی گونه هایی از ماهیان در بخشهای دائمی تر
پرندگان کنارآبزی مانند حواصیل ها، چنگر، کاکایی ها و اردکها (بسته به فصل)
ب) جانداران مرتبط با حاشیهٔ رودخانه
پرندگان بوته زی مانند گنجشکسانان
خزندگان کوچک مانند مارمولکها
پستانداران کوچک که ردپا یا نشانه هایشان قابل مشاهده است
انواع بیمهرگان خاکزی و گیاهخوار

ج) گیاهان شاخص کنار کشفرود
نی ها و جگن ها (گیاهی علفی از خانواده گندم سانان)
بوته های بومی مناسب خاک مرطوب
گیاهان علفی فصلی
این پوشش گیاهی، چارچوب اصلی زیستبوم کشفرود را تشکیل میدهد.

۴. ریززیستگاههایی که باید به آنها توجه کنید
هر زیستگاه کوچک، دنیایی جداست:
۱. سواحل ماسهای و سنگی
محل آفتابگیری خزندگان و حرکت حشرات حرارت دوست.
۲. گودالها و برکههای کوچک باقیمانده در بستر رودخانه
بهترین مکان برای مشاهدهٔ لاروها، حشرات آبزی و پرندگان آبدوست.
۳. نیزارها و پوشش انبوه حاشیه
زیستگاه پرندگان، ریزپستانداران و حشرات مخفی زی.
۴. زمینهای کشاورزی و باغهای مجاور کشفرود
محل تغذیهٔ پرندگان دانه خوار و جانداران رطوبتدوست.
۵. چگونه مانند یک زیستشناس در کشفرود مشاهده کنیم؟
با گوش دادن شروع کنید. پیش از حرکت، چند دقیقه بایستید و به صداها توجه کنید:
صدای پرندگان، صدای حشرات، صدای جریان آب.
این روش بهترین راه برای پیدا کردن جهت و نوع فعالیت جانوران است.
به حرکات کوچک دقت کنید: در حاشیهٔ کشفرود، بسیاری از جانداران تنها با یک حرکت کوچک در برگها یا روی خاک دیده می‌شوند.
کنار آب آهسته حرکت کنید: در بخشهای مرطوب و نزدیک به آب، آهسته قدم برداشتن باعث میشود جانوران کمتر فرار کنند و شما فرصت مشاهدهٔ طبیعی تری داشته باشید.
به ردپا و نشانه ها توجه کنید: رد پا، کُپه های خاک، آثار تغذیهٔ پرندگان، جای خواب حیوانات کوچک
این نشانه ها بخش مهمی از «خواندن رودخانه» است.
از دوربین دوچشمی یا گوشی با بزرگنمایی استفاده کنید. برای مشاهدهٔ پرندگان یا جانداران کوچک در فواصل دور مفید است.
۶. رفتارهای جالبی که در کشفرود ارزش دیدن دارند:
آفتابگیری جانوران کوچک روی سنگهای گرم شدهٔ کنار رودخانه، پرواز سنجاقکها روی سطح آب، فعالیت لاروها در برکه های کم عمق، حرکت پرندگان میان نیزارها، بیرون آمدن حشرات با خنک شدن هوا، و عبور آهستهٔ پرندگان کنارآبزی از آبگیرهای کم عمق، هر یک از این رفتارها بخشی از «داستان روزانهٔ کشفرود» است.
۷. تجهیزات سادهٔ پیشنهادی برای یک بازدید علمی–تفریحی
دفترچهٔ یادداشت کوچک، دوربین یا موبایل با قابلیت زوم، کلاه و کفش مناسب طبیعتگردی، ظرف آب، پاکت کوچک برای جمع آوری زبالهٔ شخصی
۸. اخلاق مشاهدهٔ طبیعی در کشفرود
به لانهها، تخمها و جانوران دست نزنید.
از سنگ یا چوب بهعنوان وسیلهٔ جابهجایی استفاده نکنید.
در نیزارها یا بخشهای حساس踏踏 نکنید.
9. طبیعت دوستی و نوع دوستی دو روی سکه مهربانی با طبیعت است. از آنجا که علاقه مندان به طبیعت، علاقه دارند در میان تماشای اینهمه زیبایی خدادای طبیعت در سطح شهر نیز، به پایگاه‌های انتقال خون مراجعه داشته باشند، در ادامه لیستی از پایگاه‌های اهدای خون تهیه کرده‌ایم. این پایگاه‌ها همه روزه آماده هستند تا هموطنان در زمانهایی که برای طبیعت‌گردی برنامه‌ریزی می‌کنند اهدای خون نیز داشته باشند. لیست پایگاه های اهدای خون مشهد به ترتیب شهرت در ادامه آمده است:
یک- پایگاه اهدا خون امام رضا (علیه‌السلام). خیابان دانشگاه (محله ده دی)
دو- پایگاه اهدای خون حرم امام رضا. خیابان امام رضا 1 (محله حرم امام رضا)
سه- پایگاه اهدای خون امید. خیابان آیت الله شیرازی، شیرازی 3، داخل پاساژ امید، طبقه منفی یک
چهار- پایگاه انتقال خون مهر – بلوار ابوطالب (محله حجت)
پنج- اهدای خون میلاد- بلوار استقلال، بلوار امامت
شش- پایگاه اهدای خون شهید کریمی- بلوار شریعتی (محله ولیعصر)
هفت- پایگاه اهدای خون سناباد، سناباد (محله آبکوه)
هشت- مرکز خون پلاسما- بلوار اندیشه، اندیشه 78 (محله حجاب)
نه- مرکز انتقال خون کریمی قاسم آباد- بلوار شریعتی، ادیب جنوبی 19/16 (محله ولیعصر)
ده- پایگاه انتقال خون آرامگاه فردوسی (بلوار شاهنامه، به زودی)
سخن پایانی
بازدید از کشفرود فرصتی است برای دیدن یک اکوسیستم زنده، و متنوع. اگر کمی آرامتر راه بروید، دقیقتر گوش کنید و به محیط بنگرید، کشفرود هر بار بخشی تازه از زندگی و زیبایی خود را نشان میدهد. زائرانی که قصد دارند بر علم و بر تحیر آنها افزوده شود، میتوانند بخشی از سفر خود را به مشاهده طبیعت رودخانه و اطراف مشهد اختصاص دهند.
هیچ کس در این کره خاکی بی نیاز نیست و بی نیاز مطلق خداست. در انتهای سخن، لیستی از پایگاه‌های انتقال خون برای اهدای آن برای کسانی آورده‌ایم که نوع دوستی و طبیعت دوستی را در کنار هم دارند.

رودخانه ارداک و روستای پری آباد

در کنار رود ارداک که آثار پرآبی آن دیده می‌شود روستای پری آباد قرار دارد. پرنده آبزی از خانواده مرغابی ها اردک است که در فارسی میانه (پهلوی) با واژه arṭaka یا ardak ثبت شده است.
رودخانه ارداک یکی از مهمترین ریزآبه های کشفرود محسوب می‌شود. از آن سو، نام پری آباد با آن حجم از آب و قنات بزرگی که در کنار آن قرار دارد ما را یاد پری دریایی می اندازد. گو اینکه آن آب فراوان، ماهی‌های زیبایی داشته که نام پری را به آن اطلاق می‌کرده اند.
از جمله ویژگی‌های روستای پری آباد این است که به جای یک کاروانسرا دو کاروانسرای بزرگ داشته است که نشان از اهمیت مقصد تجاری آن در مسیر کاروانهای جاده ابریشم دارد.
در گذشته دوره ای بوده است که نام پری رایج تر استفاده میشد، و نام مکان ها و روستاهایی مثل پریان، پریزاد و پری آباد زیاد بود. این روستاها اغلب در کنار رود و دریا بوده اند. این روستاها اغلب ارزش تاریخی دارند. روستای پریان، روستای تاریخی زادگاه کریم خان زند، موسس سلسله زندیه است. هم چنین، پریزاد خانم با مدرسه وقفی مشهورش در دوره تیموری مشهورترین موقوفه خود در حرم مطهر رضوی را دارد که در زمینی سیصد متری نزدیک مسجد گوهرشاد احداث شده است.
روستای پری آباد که در نزدیکی شیرحصار قرار دارد محل مراجعه کاروانهایی بوده است که پس از راهنمایی توسط روستائیان خراسانک و پیشاوک در کنار رودخانه در محل کاروانسرای زیبای آن اسکان می‌کرده اند.
این کاروانسراها که در مسیر شمال به جنوب به سمت کشفرود می‌پیوندند در مسیر تجاری کشورهای همسایه شمالی ایران مثل ترکمنستان، قزاقستان و روسیه بوده اند. کاروانسرای اول که بیشتر به رود نزدیک بوده بر اثر گذر زمان و وقوع سیلابی در اطراف رودخانه تا حد زیادی تخریب شده، ولی دومی که کمی آنطرف تر از رودخانه احداث شده است، سالم است و مورد استفاده اهالی روستا و بازدیدکنندگان محترم قرار دارد.
به نظر می‌رسد پری آباد امروزی در گذر زمان ترکیب دو روستای فتح آباد افشار و پری آباد قدیم بوده باشد. فتح آباد افشار را با نام فتح آباد گرگ ها نیز میشناسند. افشار نام گسترده کننده فتوحات اسلامی ایران در سه قرن پیش (دوره افشاریه) است و جایگزین کلمه گرگها شده است.
گو اینکه نام این روستا در گذشته بسیار دور هم نام گرگان بوده و گرگ ها نام داشته است. با پاقدم شاه افشار به روستاهای اطراف توس مانند دهشک و فیلیان به روستای گرگها، فتح آباد گرگ ها و یا فتح آباد افشار نیز می‌گویند.
مانند گرگان، روستاهای شیر حصار، قره کوسه و فیلیان نیز که نام آنها برگرفته از حیوانات جنگلی و طبیعت منطقه سرسبز اطراف کشفرود، گلستان و مازندران بوده است. در خراسان بزرگ که از نظر طبیعت جایگاه ویژه ای داشته است نام حیوانات خاص جنگل برای این روستاها انتخاب شده است.
قره کوسه گواه بر پرآبی کشفرود دارد و به نظر می‌رسد کشورهای شمالی در مسیر خود به کشفرود از قایق هم استفاده می کرده اند. قدمت این نامگذاری ها به دوره پیش از اسلام باز میگردد و آثار آن را در شاهنامه فردوسی که در توس و نزدیکی این روستاها اشعار حماسی و اساطیری خود را سروده است میتوانیم بیابیم.
شیر در شاهنامه بارها و بارها برای اشاره به نام پهلوانان به ویژه رستم به کار گرفته شده است:
"چو شیر اندرافتاد و چون پیل مست "
فیلیان که روستایی است در نزدیکی شاه فیل در آن زمان مثل پیل بند به پهلوانان اشاره می‌کرده است. درست متناظر با این اشاره در همین منطقه هم پارک ژوراسیک داریم که وقتی فردوسی به اژدها اشاره میکند به حیات وحش توس و روستاهای اطراف از دوره ژوراسیک و زندگی دایناسورها اشاره شود و به همین صورت به بررسی زندگی ماموت ها بپردازیم.
همچنین یک موزه پهلوانی با نام شه لافتی در بلوار شاهنامه فردوسی است که وقتی در کتاب شاهنامه به پهلوانانی چون رستم اشاره میشود شیوه تربیتی آنها در زورخانه باستانی را یادآوری کنیم.
شهر توس و روستاهای اطراف آن با توجه به اینکه میراث فرهنگی خود را سالیان سال در این رابطه حفظ کرده اند به همراه طبیعت چهارفصل با آثار باستانی و موزه های متعدد سالانه میزبان گردشگران و علاقمندان بسیاری از مکان‌ها و همچنین آرامگاه فردوسی هستند.
همراه می‌شویم با اشعار فردوسی:
چو نزدیک شد بیشه و جای گرگ/ بپیچید میرین و مرد سترگ
به گشتاسپ بنمود به انگشت راست/ که آن اژدها را نشیمن کجاست
وزو بازگشتند هر دو به‌درد/ پر از خون دل و دیده پر آب زرد
این اشعار نشان میدهد که در زمان سرایش داستانهای شاهنامه، بیشه ای بوده است که در آن گرگ هم داشته است. در جای دیگر فردوسی می‌گوید:
که این گرگ خوانیم گر پیل مست/
که جاوید باد این دل و تیغ و دست.
که بی فره اورنگ شاهی مباد/ بزرگی و رسم سپاهی مباد

_______________

The village of Pari Abad is located on the banks of the Ardak River, where traces of its flooding can be seen. The duck is a water bird from the duck family, which is recorded in Middle Persian (Pahlavi) as the word arṭaka or ardak.
The Ardak River is considered one of the most important tributaries of the Kashfrud. On the other hand, the name Pari Abad, with its volume of water and the large aqueduct located next to it, reminds us of a mermaid. Although that abundant water had beautiful fish that were called Pari.
One of the features of the village of Pari Abad is that instead of one caravanserai, it had two large caravanserai, which indicates the importance of its commercial destination on the route of the Silk Road caravans.
In the past, there was a period when the name Pari was more commonly used, and place names and villages such as Parian, Parizad, and Pari Abad were common. These villages were often located along the river and the sea. These villages often have historical value. Parian village is the historical birthplace of Karim Khan Zand, the founder of the Zand dynasty. Parizad Khanum, with her famous endowment school during the Timurid period, also has her most famous endowment in the Razavi Holy Shrine, which was built on a three-hundred-meter plot of land near the Goharshad Mosque.
Pari Abad village, located near Shir Hesar, was a stopover for caravans who, after being guided by the villagers of Khorasan and Peshawak, would settle down at its beautiful caravanserai on the riverside.
These caravanserai, which connect north to south towards Kashf Rud, were on the trade route of Iran’s northern neighboring countries, such as Turkmenistan, Kazakhstan, and Russia. The first caravanserai, which was closer to the river, has been largely destroyed by the passage of time and floods around the river, but the second, which was built a little further away from the river, is intact and is used by the villagers and respected visitors.
It seems that today's Pari Abad was a combination of the two villages of Fath Abad Afshar and Pari Abad Qadim over time. Fath Abad Afshar is also known as Fath Abad Gorg Ha. Afshar is the name that expanded the Islamic conquests of Iran three centuries ago (Afshari era) and replaced the word GorgHa (wolves).
Although the name of this village was Gorgan and GorgHa in the distant past. With the footsteps of Shah Afshar, the villages around Tous such as Dehshak and Filian are also called Garg Ha Village, Fath Abad Garg Ha or Fath Abad Afshar.
Like Gorgan, the villages of Shir Hesar, Qara Kose and Filian are also named after forest animals and the nature of the lush area around Kashfrud, Golestan and Mazandaran. In Greater Khorasan, which has a special place in terms of nature, the names of specific forest animals have been chosen for these villages.
Qara Kouse is evidence of the abundance of water in the Kashafrud, and it seems that the northern countries also used boats on their way to Kashaf-rud. These names date back to the pre-Islamic period and we can find their traces in the Shahnameh of Ferdowsi, who composed his epic and mythological poems in Toos and nearby villages.
The lion is used repeatedly in the Shahnameh to refer to the names of heroes, especially Rostam:
"Like a lion fell and like a drunkard"
Filian, a village near Shah Fil, at that time referred to the heroes like a drunkard. Corresponding to this reference, we also have the Jurassic Park in the same area, where when Ferdowsi refers to the dragon, the wildlife of Toos and the surrounding villages from the Jurassic period and the life of dinosaurs are referred to, and in the same way we study the life of mammoths.
There is also a museum of heroes named Shah Lafiti on Ferdowsi's Shahnameh Boulevard, where when heroes like Rostam are referred to in the Shahnameh, we are reminded of their training method in the ancient Zurkhaneh.
The city of Toos and its surrounding villages, considering that they have preserved their cultural heritage for many years in this regard, along with the nature of the four seasons with ancient works and numerous museums, host tourists and enthusiasts of many places annually, as well as Ferdowsi's tomb.
We will accompany Ferdowsi's poems:
When the forest and the place of the wolf approached/Turn around and go, and the great man
He pointed to the right finger/Where is the dragon's dwelling
And they both returned in pain/With hearts full of blood and eyes full of yellow water
These poems show that at the time of composing the stories of the Shahnameh, there was a forest in which there was also a wolf. Elsewhere Ferdowsi says:
That we may sing of this wolf, a drunken elephant/
That this heart, blade, and hand may live forever.
That the royal color may not be without grace/The greatness and tradition of the army may not be

راهکار به تکه تکه شدن زیستگاه های کشفرود

یکی از موارد مهم و شاخص در تخریب زیستگاه ها تکه تکه شدن آن است. تکه تکه شدن زیستگاه باعث کاهش در اندازه لکه ها، افزایش اثر حاشیه ای و در نتیجه تخریب محیط زیست میشود.
امروزه تخریب زیستگاه به حدی رسیده است که پرندگان وابسته به مراحل اولیه توالی جنگل و جنگل های طبیعی و بکر رو به کاهش گذارده و در مقابل گونه هایی که جنگل های جوان و پاک را ترجیح می دهند، در حال افزایش است.
شیلی که به میزان زیادی در معرض تخریب و تکه تکه شدن زیستگاه است، نمونه ایست که از این جهت مورد بررسی قرار گرفته شده است. فاصله افتادن زیستگاه هایی که قبلا با هم در ارتباط بوده اند شارش ژنی را کم میکند و گونه هایی که برتری ژنی کمتری دارند، کاملا منقرض میشوند. گونه های با برتری بالای ژنی در معرض خطر انقراض قرار میگیرند، چراکه تنها ارتباط محدود با مثل خودشان را دارند. یوزپلنگ های این منطقه که فقط با هم زاد و ولد کردند، به قدری در دایره محدود شارش ژنی قرار گرفتند که در آزمایشی پیوند پوست بین آنها موفقیت آمیز بوده است. به عبارتی، به قدری فاصله ژنوم آنها باریک بوده است که سلول های جدید پوست نیز مطابقت با بدن گیرنده داشته است.
احداث راه ها، دستکاری های انسانی، و آلودگی های زیست تخریب ناپذیر از جمله علل تکه شدن زیست بوم ها از یکدیگر است.
در تصویربرداری ماهواره‌ای جدید، تصاویری از مدار از انبوه لباس‌هایی دور انداخته شده که تولید می‌شوند، ارسال شده است. براساس آن تصویرها میتوان تخمین زد که سالانه ۹۲ میلیون تُن زباله تولید می‌شود. این لباس‌ها را نمی‌توان به محل‌های دفن زباله شهری فرستاد؛ زیرا زیست تخریب‌پذیر نیستند و حاوی محصولات شیمیایی هستند. جمع آوری زباله های رودخانه ها، یکی از راهکارهای جلوگیری از آلودگی آنهاست.
از طرف دیگر خود دستکاری انسان میتوان فاصله بین زیست بوم ها را از بین ببرد. نمونه جالبی از آن در یک پل آبی که دو زیست بوم شرقی و غربی را به هم وصل کرده است وجود دارد، که در ادامه مطرح میکنیم.
منطقه حفاظت شده کدوحلوایی
یکی از این راهکارها به ایجاد کریدورهای زیستی و اتصال زیست بومها، تعریف چند منطقه حفاظت شده به نام منطقه حفاظت شده ای است که در آنها حفظ محیط زیست در اولویت است. کدو حلوایی به عنوان میوه ای که برگ های پهن آن منجر به دور شدن حشرات میشود، و مزارع آن مناسب انسان و دام هستند، شناخته میشود. منطقه حفاظت شده کدوحلوایی را در محل کشفرود و جایی نزدیک پارک ارکیده و کیمیا در توس انتخاب کرده ایم. رودخانه ها و ریزآبه های کشفرود هدف نهایی طرح هستند. این طرح اگر رعایت شود به تلاش برای حفظ بیشتر اکولوژی رودخانه ها منجر می‌شود.
پس از تعریف مناطق حفاظت شده نوبت به اتصال زیست بوم ها با پل های رودخانه ای در مسیر اتصال دریا به شمال کشور، یعنی ایرانرود میرسد. ایرانرود در دوران هخامنشیان به عنوان کانالی مشابه کانال سوئز، قرار بود که احداث شود و کمکی باشد به جریان رودی که در خشکسالی ها تبدیل به دشت، کویر و بیابان میشده است. کویری که امروزه در منطقه مرکزی ایران در حال گسترش است باعث تکه شدن زیست بوم ایران به دو بخش شرقی و غربی شده است. راه حلی که تاکنون داده اند، لوله گذاری برای انتقال آب به بخش های شمالی دریای عمان است که در تصویر، ایستگاه پمپاژ آب آن را در دشت سیستان میبینید.

احداث کانالهای رودخانه ای در جهان سابقه دیرینه ای دارد و از نمونه های مهندسی و معماری اخیر آن میتوان به پل مدبورگ آلمان اشاره کرد.

پل آبی روی آب
یکی از پلهای عجیب دنیا این پل است که گسترده و رودخانه ایست. این پل که مانند یک رودخانه پر آب است، برای عبور قایق و کشتیهای کوچک روی آبهای رودخانه البی ساخته شده است.
این پل که در اکتبر سال ۲۰۰۳ میلادی افتتاح شد، تنها مسیری است که دو کانال البیهاول و میتلاند را به هم متصل میکند. در واقع این پل، ارتباطی میان کانال های آلمان غربی و شرقی است. این دو کانال در دو طرف رودخانه البی قرار دارند، ولی چون در جهت عکس رودخانه هستند، تنها راه ممکن برای اتصال این دو کانال، ساخت پل آبی مدبورگ بوده است.
این پل با داشتن ۹۱۸ متر طول، بلندترین پل آبی دنیا نیز محسوب میشود، همچنین عرض این پل آبی یک کیلومتر است تا کشتیها به راحتی رفت و آمد کنند. طرح اولیه این پل در قرن بیستم پایه ریزی شد و حتی راهی موقت نیز ساخته شد، اما این راه بسیار باریک بود و تنها قایقها میتوانستند از آن عبور کنند و تحمل کشتیها را نداشت.