کشفرود شاهنامه فردوسی

همه آنچه که درباره کشفرود مینویسند آنی نیست که میدانیم.
کشفرود، آنچه که فردوسی به آن اشاره کرده رودی است که از جای پل فردوسی و همین جا که آرامگاه فردوسی هست جاری میشه.

تصویر این رودخانه مانند اژدهای بزرگی بوده که وقتی یک بار طغیان می‌کنه، در شاهنامه فردوسی با اسم کاسه رودخانه بیان می‌شه. شاهنامه فردوسی اون رو به یک اژدهای سرکش توصیف می‌کنه.

چنان اژدها کوز رود کشف
برون آمد و کرد گیتی چو کف
فردوسی که این رودخونه رو اینطوری با اژدها توصیف می‌کنه نقاش‌ها دست به قلم میشن و هر کس اون رو به یک طریق تصویر می‌کنه.
عکس رودخانه کشفرود رو توی نقشه اینطوری ببینید:

رودخانه کشفرود دو آبریز بزرگ کارده و طرقبه دارد که از بقیه مهمترند.

همین رودخونه رو وقتی که تمثیلی نقاشی می‌کنند میشه اژدهای رودخانه کشف که عکس بعدی می‌شه:

حالا ما می‌خوایم این رودخانه رو در مسیر کاسه سفالی طوری که داره جاری ببینیم.

برای این کار لازمه که این شهرک‌های صنعتی که یک در کنار این رود تشکیل شدند و آب این رودخانه رو می‌گیرند الزاماتی تعیین کنیم.
وقتی می‌خوایم این الزامات را تعیین کنیم فقط یک شهرک صنعتی چرمشهر نباید مد نظر ما باشه، شهرک صنعتی فردوسی و شهرک‌های حتی مسکونی هاشمی نژاد و غیره که در کنار این رودخانه تشکیل شدند باید قوانینی را رعایت کنند، و تصفیه خانه‌هایی داشته باشند که ما وقتی رودخانه رو اجازه می‌دیم از کوه پایه‌ها جاری بشه تمیز بودن آن به چشم بیاید.
__________________

Not everything written about the Kashafrud is what we know.
Kashfrud, what Ferdowsi referred to, is a river that flows from the place of the Ferdowsi Bridge and right where Ferdowsi's tomb is.
The image of this river is like a large dragon that when it overflows, is described in Ferdowsi's Shahnameh as the bowl of the river. Ferdowsi's Shahnameh describes it as a rebellious dragon.
So the dragon came out of the Kashfrud and made Giti like foam. When Ferdowsi describes this river like this with a dragon, painters take up their pens and everyone depicts it in the same way.
See the picture of the Kashfrud River on the map like this:

The Kashfrud River has two large catchments, Kardeh and Torqebah, which are more important than the others.
When they paint an allegory of this river, it becomes the dragon of the Kashf River, which becomes the next picture:
Now we want to see this river flowing in the path of the clay bowl.
For this, it is necessary to set requirements for these industrial towns that were formed next to this river and that receive the water from this river.
When we want to set these requirements, we should not only have in mind the industrial town of Charmshahr, the Ferdowsi industrial town and even the residential towns of Hasheminejad, etc. that were formed next to this river must comply with certain rules, and have treatment plants that will make it clear that the river is clean when we allow it to flow from the mountain of the foundations.

دسته بندی نام های روستاهای اطراف مشهد مقدس و کشفرود

اخیرا  یک لیستی از دهستانها، مکانها و مزارع تابعه مشهد پیدا کردم که در سال 1365 به تصویب رسیده بوده. این لیست مناسب کسانی است که به دنبال روستاهای اطراف رودخانه کشف هستند و یا در جستجوی ریشه نامگذاری های امروز برای مناطق اطراف این رودخانه و شهر مشهد می باشند.

در آن، مثلا منزل آباد بعنوان یکی از روستاهای دهستان طوس (الان منطقه منفصل توس شهرداری شناخته میشه) معرفی شده است. در همان نزدیکی، سر نبش بلوار شاهنامه یک تابلوی خطر سیل نصب هست که قدمتش به همان دوران برمیگردد که منزل آباد بخشی از دهستان توس بوده.

من خودم دنبال شمس آباد میگشتم که آن را نزدیک شرکت فرش مشهد پیدا کردم. یا مثلا دنبال دهشک میگشتم که در این لیست با عنوان «هُشک نادری» آن را پیدا کردم. نکته جالب اینجاست که در مکان های تصویب شده مثلا نام قهوه خانه (قهوه خانه چاهک، قهوه خانه شاهزاده) هم آمده است. روستا با ویژگی کنار رودخانه بودن معرفی شده: نیزار، صیدآباد، آبروان، ماهی خوار، پرکندآباد، آب دراز، جاغرق، بحرآباد، پل خاتون، رودخین، نیستان، کلاته آب میش، میان مرغ و غیره. یا مثلا چندین روستا با نام درخت آمده است: یکه توت، چنار،  درخت بید، توپ درخت، چنارسوخته، سنجدک، توس (توسکا)، چهار بید، چشمه گیلاس، گاو گردو، چنارک، عنابه

ما درختان سپیدار را امروز با همین نام سپیدار میشناسیم، ولی روستایی هست به نام درخت سفیدار، که آموزنده است.

روستاهای با نام حیوانات مثلا: کال پرنده، قوشخانه، گاوبرج، شیر تپه، فیلیان، چمن گاو باغ، بره خور، غازان کلاته، کبوتری، لک لک، شیر شتر، قره کوسه، سمندر، امرغان، شترک، گاوطرناو، ماریان

روستاها با نام بوته گیاهان مثلا: کاهو، گل بوته، نیزار، دم روباه، عنبران، شلغم زار، ریحان، نخودک، تخم مرز، مرغزار،  گل می علیا، کلم آباد

یک تعداد هم روستای تاریخی و نزدیک کوه داریم مثل خشت نادری، خلج، پل خاتون، کلاته چاپار قلعه و غیره

...

تاریخ تصویب: ۱۳۶۴/۱۲/۲۵
شماره: ۹۰۷۷۰ - ۱۳۶۵/۹/۲۹
تاریخ انتشار: ۱۳۶۵/۱۰/۱۳
دسته: هیئت وزیران (جمهوری اسلامی) - تقسیمات کشوری
اطلاعات بیشتر:
– تاریخ مندرج در متن این مصوبه ۱۳۶۴/۱۲/۲۵ است و تاریخ امضای نخست وزیر ۱۳۶۵/۹/۲۳
– تصویب نامه در خصوص تقسیمات کشوری در استان خراسان رضوی
هیئت وزیران در جلسه مورخ ۲۵ /۱۲ /۱۳۶۴ بنا به پیشنهاد شماره ۱۷۰۲۰ /م مورخ ۱۷ /۷ /۶۴ وزارت کشور در اجرای ماده ۱۳ قانون تعاریف و ضوابط ‌تقسیمات کشوری مصوب تیرماه سال ۱۳۶۲ مجلس شورای اسلامی و به استناد ماده ۳۱ آیین ‌نامه اجرائی قانون مذکور مصوب مهرماه ۱۳۶۳ و طبق ماده ۳‌ قانون مذکور و تبصره‌ های ذیل آن تصویب نمودند:
در شهرستان مشهد تابعه استان خراسان تعداد ۳۰ دهستان شامل روستاها، مزارع و مکانها در محدوده جغرافیائی معین مطابق با کروکی و نقشه‌ های ۲۵۰۰۰۰ /۱ ضمیمه بشرح زیر ایجاد و تشکیل گردد:
۱ – دهستان گلمکان
بمرکزیت روستای گلمکان شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – احمدآباد ۲ – اسجبل
۳ – [اصلاحی ۱۳۹۹/۸/۱۱]
ارگی
۴ – اسمعیل ‌آباد ۵ – امامزاده یحیی ۶ – بغل ‌بید ۷ – بندورآباد ۸ – بهارستان ۹ – پایه ۱۰ – تلخ‌ آباد ۱۱ – جنت ‌آباد ۱۲ – چاه‌ ملا ۱۳ – چنار ۱۴ – حسن‌ آقه ۱۵ – حسین ‌آباد ۱۶ – خسروآباد ۱۷ – خوشاب ۱۸ – خیرآباد ۱۹ – دولت ‌آباد ۲۰ – دونگ ۲۱ – ده‌ نو ۲۲ – سلطان ‌آباد اسجیل ۲۳ – سنگ سفید ۲۴ – عاشقان ۲۵ – عباس ‌آباد ۲۶ – عبدل ‌آباد ۲۷ – عشق ‌آباد ۲۸ – عیش‌ آباد ۲۹ – قصر هلال ۳۰ – قلعه‌ نو آستانه ۳۱ – قلعه نودام ۳۲ – قلعه نوهاشم‌ آباد ۳۳ – کاهدر ۳۴ – کاهو ۳۵ – کشوه ۳۶ – کلاته یوسف‌ خان ۳۷ – کمرستان ۳۸ – گاوطرناو ۳۹ – گلستان ۴۰ – گلمکان ۴۱ – گوشکان سفلی ۴۲ – گوشکان علیا ۴۳ – ماواء ۴۴ – مهرآباد ۴۵ – نوپارو ۴۶ – نوزاد ۴۷ – هاشم ‌آباد ۴۸ – هشت ‌آباد ۴۹ – یکه ‌لنکه.
۲ – دهستان پائین ولایت
بمرکزیت روستای کلاته منار شامل روستاها مزارع و مکانهای.
۱ – اسمعیل ‌آباد ۲ – برج موری ۳ – بریلی ۴ – بوته ‌گز ۵ – بوته مرده ۶ – پس ‌خوری ۷ – جری‌ خشک سفلی ۸ – جری ‌خشک علیا ۹ – چاه اقطائی ۱۰ – چاه سیدهاشم ۱۱ – چاه ضرابی ۱۲ – چاه کلاته منار ۱۳ – چاهک ملکی ۱۴ – چاه گاوبرج ۱۵ – چشمه ماشاء ‌ا… ۱۶ – حاجی ‌آباد ۱۷ – حسن ‌آباد ۱۸ – حسین ‌آباد محمد ۱۹ – خارزار ۲۰ – درخت بید ۲۱ – دهنه چهل ۲۲ – رباط ماهی ۲۳ – رحیم آباد ۲۴ – سپاه بالا ۲۵ – شورک ملکی ۲۶ – صالح‌ خانی (صالح‌ آباد) ۲۷- عظیم‌ آباد ۲۸- قرنه سفلی ۲۹ – قرنه علیا ۳۰ – قلعه پختوک ۳۱ – قلعه نوخارزار ۳۲ – قهوه‌ خانه چاهک ۳۳ – قیچی ‌در ۳۴ – کلاته‌ احمدسرا ۳۵ – کلاته حاجی ‌نظر ۳۶ – کلاته عبدل ۳۷ – کلاته قلی ۳۸ – کلاته کاریزنو ۳۹ – کلاته کربلائی قدم ۴۰ – کلاته منار ۴۱ – کلاته میرزاجانی ۴۲ – کلاته یعقوبی ۴۳ – کوه سفید بالا ۴۴ – کوه سفید پائین ۴۵ – گاوبرج ۴۶ – گله چشمه ۴۷ – گیم‌ زود ۴۸ – نصرآباد.
۳ – دهستان پیوه‌ ژن
بمرکزیت روستای امام تقی شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آشکاری ۲ – آوارشک ۳ – ابرشک ۴ – احمدآباد ۵ – اسلام‌ قلعه ۶ – اسمعیل ‌آباد ۷ – اسماعیل ‌آباد ۸ – امام تقی ۹ – انکه ۱۰ – ایستگاه راه‌ آهن‌ ابومسلم ۱۱ – ایستگاه راه ‌آهن کاشمر ۱۲ – بازه ‌حور ۱۳ – بیرم‌ آباد ۱۴ – پیوه‌ ژن ۱۵ – تلخ ‌آباد ۱۶ – تگروک سفلی ۱۷ – تگروک علیا ۱۸ – جمال ده ۱۹ – چشمه محمدمیرزا ۲۰ – حاجی ‌آباد ۲۱ – حاجی‌ آباد ۲۲ – حاجی‌ آباد ۲۳ – حسین ‌آباد ۲۴ – درخت سفیدار ۲۵ – دلبران ۲۶ – دوتلخی ۲۷ – ده علیا ۲۸ – ده ملا ۲۹ – دیزباد سفلی ۳۰ – رازونک ۳۱ – رباط سفید ۳۲ – زمان ‌آباد ۳۳ – زیارت ۳۴ – سلطان ‌آباد نمک ۳۵ – سیرزار ۳۶ – شرکت خدمات ‌روستائی دیزباد ۳۷ – صیدآباد ۳۸ – عباس‌ آباد ۳۹ – فخرداود ۴۰ – قاریچه ۴۱ – قاسم‌ آباد ۴۲ – کاظم ‌آباد ۴۳ – کج ‌النگ ۴۴ – کلاته پیر ۴۵ – کلاته‌ حافظ ۴۶ – کلاته روکال ۴۷ – کلاته‌ خان نایب ۴۸ – کلاته سازنده‌ ها ۴۹ – کلاته سیداحمد ۵۰ – کلاته شورا ۵۱ – گدیکه ۵۲ – گل ‌بقرا ۵۳ – گونجوک‌ بالا ۵۴ – گونجوک پائین ۵۵ – مجتمع دانه مرغ خراسان ۵۶ – معدن سنگ ‌آهن ۵۷ – معدن سنگ پیرکش روکال ۵۸ – معدن سنگ سلطان‌ آباد ۵۹ – معصوم‌ آباد ۶۰ – مهدی ‌آباد ۶۱ – نیرآباد ۶۲ – نی‌ زار ۶۳ – نیم ایستگاه رازونک.
۴ – دهستان زاوین
به مرکزیت روستای زوسفلی شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آب کمه ۲ – الملق ۳ – اوردکن ۴ – ایرارق ۵ – بابافرجی ۶ – باغکند ۷ – بچه اورج ۸ – برده ۹ – چنار ۱۰ – حصار شوری ۱۱ – خماری ۱۲ – خواجه‌ مراد ۱۳ – خور سفلی ۱۴ – خور علیا ۱۵ – خور وسطی ۱۶ – دوآبی ۱۷ – زوسفلی ۱۸ – زوعلیا ۱۹ – سررود ۲۰ – سلامت ‌تهه ۲۱ – شورستان ۲۲ – شوری کارگزار ۲۳ – طرقطی ۲۴ – علی دولی ۲۵ – قرتیکان ۲۶ – قره پالچق ۲۷ – قره‌ پوشان ۲۸ – قره ‌توه ۲۹ – قلعه ‌نو ۳۰ – قلیچ ‌آباد ۳۱ – کلاته حاجی اسمعیل ۳۲ – محمدآباد زاوین ۳۳ – ممی‌ آباد.
۵ – دهستان کبود گنبد
به مرکزیت روستای جلیل ‌آباد شامل روستاها مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آق ‌داش ۲ – آق‌ سو ۳ – ارچنگان ۴ – اسق ‌سو ۵ – ایده ‌لیک ۶ – باغ چشمه سفلی ۷ – باغ چشمه علیا ۸ – پاسگاه بولان ۹ – جلیل ‌آباد ۱۰ – چرم ‌کهنه ۱۱ – چرم نو ۱۲ – چلاق ۱۳ – چکاب ۱۴ – حصار حاجی اسماعیل ۱۵ – حمام قلعه ۱۶ – خان ابدال ۱۷ – خشت بختیاری ۱۸ – خشت نادری ۱۹ – خلج سفلی ۲۰ – خلج علیا ۲۱ – دربند ارغونشاه ۲۲ – دوه داشی ۲۳ – ده‌ چه ۲۴ – جرف ۲۵ – سلطان ‌آباد ۲۶ – سیرزار ۲۷ – سینی کهنه ۲۸ – سینی نو ۲۹ – قاباخ ۳۰ – قره‌ سو ۳۱ – قره‌ پوشان ۳۲ – قلعه ‌زو ۳۳ – یولقونلی ۳۴ – کوچان ۳۵ – گرو ۳۶ – نفته ۳۷ – نورچه ۳۸ – یکه ‌توت سفلی ۳۹ – یکه ‌توت علیا.
۶ – دهستان پساکوه
به مرکزیت روستای امیرآباد شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آبگرم ۲ – المتو ۳ – المتین ۴ – النگ ساریخان ۵ – النگ ‌علی بای ۶ – باغگاه ۷ – بام‌ چنار ۸ – تقی‌ آباد ۹ – جغراتین ۱۰ – جنگل خواجه ۱۱ – چشمه سفید ۱۲ – چهچهه ۱۳ – خواجه دنبلان سفلی ۱۴ – خواجه دنبلان علیا ۱۵ – خواجه روشنائی ۱۶ – درغز سفلی ۱۷ – درغز علیا ۱۸ – ذیلاوا ۱۹ – سرجنگل ۲۰ – سرچشمه ۲۱ – سلطان‌ قلی ۲۲ – سنگام ۲۳ – سه پنجه ۲۴ – سیرزار ۲۵ – طاهرآباد بربریها ۲۶ – طاهرآباد ترکها ۲۷ – قلعه میانه ۲۸ – قوشخانه ۲۹ – کال پرنده ۳۰ – کرتاش ۳۱ – کلاته آقابیک ۳۲ – کلاته اسماعیل ‌بیک ۳۳ – کلاته برج ۳۴ – گل بوته ۳۵ – محله شش انگشتی ۳۶ – ملامرشد ۳۷ – مؤمن ‌آباد ۳۸ – نرو ۳۹ – نیازی ۴۰ – امیرآباد ۴۱ – نیشابورک.
۷ – دهستان تجن
به مرکزیت روستای سنگر شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آصف ‌آباد ۲ – پنج‌ چاهی ۳ – جهند سفلی ۴ – جهند علیا ۵ – چاه حاجی دوست ‌کام ۶ – چاه سرتیپ ۷ – چاه عباس ۸ – چاه نوروز ۹ – دولت ‌آباد ۱۰ – سنگر ۱۱ – شیرتپه ۱۲ – صمدآباد ۱۳ – فرودگاه تپه سفید ۱۴ – قاسم ‌آباد ۱۵ – قلعه قصاب ۱۶ – قوش سربزی ۱۷ – قوش عظیم ۱۸ – کچولی ۱۹ – کرم ‌آباد ۲۰ – کلاته‌ مره‌ ای ۲۱ – نوروزآباد.
۸ – دهستان شاندیز
بمرکزیت روستای ارچنگ شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – ابرده سفلی ۲ – ابرده علیا ۳ – ارچنگ ۴ – چاه خاصه ۵ – حسن‌ آباد ۶ – حصار سرخ ۷ – خادر ۸ – دشت حوض رباط ۹ – زشک سفلی ۱۰ – زشک علیا ۱۱ – ساغشک ۱۲ – درآسیاب ۱۳ – سوران ۱۴ – ویرانی ۱۵ – شاهی‌ ده ۱۶ – شمع ‌علی ۱۷ – فرخ‌ آباد ۱۸ – قرقی ۱۹ – کاریز محله ۲۰ – کاریز نوخوردو ۲۱ – کلاته ابراهیم ‌خان ۲۲ – گراخک ۲۳ – گلوبند ۲۴ – لنگر ۲۵ – مرغداری جوجک ۲۶ – مرغداری شاندیز ۲۷ – محله زشک سفلی.
۹ – دهستان میان ‌ولایت
بمرکزیت روستای عسگریه شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – ابراهیم ‌آباد ناظریه ۲ – اشک زری ۳ – اکبرآباد ۴ – اکبرآباد شاهراه ۵ – امام قلعه ۶ – امامیه عشق ‌آباد ۷ – امیرآباد ۸ – ایستگاه خاکشناسی ۹ – بازمرگان ۱۰ – بازه کلاغ ۱۱ – بقائی ۱۲ – بشنو ۱۳ – به ‌آباد ۱۴ – پائین ‌ده ۱۵ – پری‌ آباد ۱۶ – پست برق ناظریه ۱۷ – پل سنگ ۱۸ – توپ درخت ۱۹ – جلالی ۲۰ – جوادیه ۲۱ – جهادآباد ۲۲ – چاه حبیب‌ پزشکی ۲۳ – چاه ملا ۲۴ – چاه نو ۲۵ – چغرالنگ ۲۶ – چهچه ۲۷ – چنار سوخته ۲۸ – حسن ‌آباد شاهراه ۲۹ – حسین‌ آباد شیرحصار ۳۰ – حسین ‌آباد گوشه ۳۱ – حمیدیه کلاته‌ جانی ۳۲ – خان سعادت ۳۳ – خطایان ۳۴ – دندانه ۳۵ – دوین ۳۶ – رباطو ۳۷ – روغنگران ۳۸ – ریحان ۳۹ – ساغروان ۴۰ – سروآباد ۴۱ – سنگبری الوان خراسان ۴۲ – سنگ سیاه ۴۳ – سهل ‌الدین ۴۴ – سیدآباد ‌کمینگران ۴۵ – شاه ‌نیاز ۴۶ – شرکت آپادام پلاس ۴۷- شرکت ایران کارت ۴۸ – شرکت سهامی خاص ریسندگی جامع مشهد ۴۹ – شرکت شن‌ بتون مشهد ۵۰ – شرکت صنایع چوبی بنکدار ۵۱ – شرکت دیگهای فولادی ایران ۵۲ – شقا ۵۳ – شیر حصار ۵۴ – عباس ‌آباد ۵۵ – عبدل ‌آباد ۵۶ – عسگریه ۵۷ – علی‌ آباد ۵۸ – علی ‌آباد امام ۵۹ – فتح‌ آباد افشار ۶۰ – فتح ‌آباد یزدیها ۶۱- فیلیان ۶۲ – قادرآباد ۶۳ – قائم ‌آباد ۶۴ – قره ‌تپه ۶۵ – قزل حصار ۶۶ – قلعه‌ سیاه ۶۷ – کارخانه آسفالت ساغران ۶۸ – کارخانه بذر پیشرو ۶۹ – شرکت پروفیل باز ۷۰ – شرکت صنایع شیمیائی ۷۱ – شرکت پوست و چرم ۷۲ – کارخانه صنایع گازی ۷۳ – کارخانه مشهد فوم ۷۴ – کمین ‌گران ۷۵ – کلاته اسمعیل ۷۶ – کلاته حاجی خادم ۷۷ – کلاته حسن ۷۸ – کلاته رجب ۷۹ – کلاته قربان ۸۰ – کلاته علی ۸۱ – کلاته محمدباقر ۸۲ – گناباد ۸۳ – کورده ۸۴ – ماهی ‌خوار ۸۵ – مرغداری یاوری ۸۶ – مسگران ۸۷ – محمدآباد ‌قائم‌ مقامی ۸۸ – مؤسسه کشاورزی نوین ۸۹ – ناظریه ۹۰ – نورآباد.
۱۰ – دهستان طرقبه
بمرکزیت روستای حصار گلستان شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – اختریه ۲ – اردمه ۳ – ازغند ۴ – امامیه ۵ – برناباد ۶ – بیلدر ۷ – بیمارستان مسلولین ۸ – پنج بازه ۹ – تجر ۱۰ – تقی‌ آباد ۱۱ – جاغرق ۱۲ – چاهشک ۱۳ – چشمه سرخ ۱۴ – حسین‌ آباد جلدک ۱۵ – حصار گلستان ۱۶ – خان ‌رود ۱۷ – خلج ۱۸ – ده ‌بار ۱۹ – دهنو ۲۰ – زری علیا و سفلی ۲۱ – سربرج ۲۲ – سرزآب سفلی ۲۳ – سرزآب علیا ۲۴ – سیرزار سفلی ۲۵ – سیرزار علیا ۲۶ – شلگرد ۲۷ – صفی ‌آباد ۲۸ – ویلاشهر ۲۹ – طرقدر ۳۰ – عنبران ۳۱ – فیانی ۳۲ – قاسم‌ آباد ۳۳ – کردینه ۳۴ – کلاته آهن ۳۵ – کلاته خاتون ۳۶ – کلاته درخت بید ۳۷ کلاته دیزدر ۳۸ – کلاته ضابطیان ۳۹ – کلاته عبدل ۴۰ – کلاته عبدل ۴۱ – کلاته نصرا ۴۲ – گنگ ۴۳ – گلستان ۴۴ – مایان سفلی ۴۵ – مایان علیا ۴۶ – مایان وسطی ۴۷ – مچ ۴۸ – معدن ‌سرب ‌اردمه ۴۹ – مغان ۵۰ – می‌ نوشک ۵۱ – نصیرآباد ۵۲ – نصوح ‌آباد ۵۳ – نقندر ۵۴ – نوچاه ۵۵ – وکیل ‌آباد.
۱۱ – دهستان رادکان
بمرکزیت روستای رادکان شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آبگاهی ۲ – احمدآباد موچنان ۳ – احمدآباد چهچه ۴ – اسمعیل ‌آباد ۵ – امامزاده ابراهیم ۷ – امامزاده (باروئی) امرچگان
۸ – [اصلاحی ۱۳۹۹/۸/۱۱]
ایده ‌لق
۱۰ – ایل ‌آباد ۱۱ – باباسوهانی ۱۲ – باروئی ۱۳ – بش‌ حوض ۱۴ – یک تیمور ۱۵ – بهمن ‌جان سفلی ۱۶ – بهمن‌ جان علیا ۱۷ – بیرم‌ شاه ۱۸ – جعفرآباد یک ۱۹ – جعفرآباد دو ۲۰ – چمگر ۲۱ – چمن گاو باغ ۲۲ – چهارحوض اخلمد ۲۳ – چهل چشمه
۲۴ – [اصلاحی ۱۳۹۹/۸/۱۱]
چهچهه
۲۵ – چهچه کوچک ۲۶ – حاجی ‌آباد ۲۷ – حسن‌ نجار ۲۸ – حسین ‌آباد ۲۹ – حسین ‌آباد کوهستانی ۳۰ – حکیم ‌آباد ۳۱ – خریج ۳۲ – خواجه‌ گرداب ۳۳ – دلمه علیا ۳۴ – رادکان ۳۵ – رضا آباد گیجان ۳۶ – ریاض ۳۷ – زینگر ۳۸ – سوهان ۳۹ – سیدآباد ۴۰ – شاه‌ قلی ۴۱ – عبدل ‌آباد کوهستانی ۴۲ – عصمت ‌آباد ۴۳ – علی ‌آباد ۴۴ – علی ‌آباد بهمن ‌جان ۴۵ – غازان کلاته ۴۶ – قدیرآباد پرک ۴۷ – قرق ۴۸ – قره چهچه ۴۹ – قزل حصار ۵۰ – قزل ‌کن ۵۱ – قصرآب ۵۲ – قمشلی
۵۳ – [اصلاحی ۱۳۹۹/۸/۱۱]
قیاث آباد
۵۴ – کلاته ‌جعفر ۵۵ – کلاته خیرآباد ۵۶ – کلاته ذیاب ۵۷ – کلاته سادو ۵۸ – کلاته شرف ۵۹ – کلاته غیب ‌علی ۶۰ – کلاته منصوری ۶۱ – گروه ۶۲ – گلچین ۶۳ – گوارشکان ۶۴ – گیچان ۶۵ – مجیدآباد ۶۶ – محمدآباد موچنان ۶۷ – مریچگان ۶۸ – مریچگان سادات رضوی ۶۹ – مزرعه تلکی ۷۰ – مزرعه موفق ۷۱ – مغان ۷۲ – موسی‌ آباد ۷۳ – مؤمن‌ آباد ۷۴ – موچنان ۷۵ – نصرآباد ۷۶ – افضل‌ آباد.
۱۲ – دهستان آبروان
بمرکزیت روستای آبروان شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آبروان ۲ – آب ‌مال ۳ – اره ۴ – اولنگ ‌شاهی ۵ – ایستگان دامپروری عباس‌ آباد ۶ – بیاوند ۷ – تپه ‌نادر ۸ – تق تقونک ۹ – تنگل شورعلیا ۱۰ – تنگل‌ شورنو ۱۱ – تیمورد آباد ۱۲ – جوی نو ۱۳ – چاه ‌بلوری (۱ و ۲ و ۳ و ۴) ۱۴ – چاه حاجی محمدکرم ۱۵ – چاه خادم ۱۶ – چاه سلطانی ۱۷ – چاه برزگر ۱۸ – چاه عمیق حاجی ‌خان ۱۹ – چاه صالح ‌خانی ۲۰ – چاه کفائی (۱ و ۲) ۲۱ – چاه نوری (۱ و ۲) ۲۲ – چهل من سنگ سفلی ۲۳ – چهل من سنگ علیا ۲۴ – چشمه ‌رضا و سرباغ ۲۵ – حاجی شعبان ۲۶ – حسن‌ آباد ۲۷ – حسین ‌آباد گزبند ۲۸ – خان ‌نایب ۲۹ – خیرآباد شاهان گرماب ۳۰ – دم‌ روباه ۳۱ – رسول ‌آباد ۳۲ – رمدل ۳۳ – سلیمانی ۳۴ – سنجدک ۳۵ – شرکت روزبهان ۳۶ – شرکت مشهد بتون ۳۷ – شن خراسان ۳۸ – شورک افغانها ۳۹ – علی‌ آباد حاج رمضان ۴۰ – قرقورک سفلی ۴۱ – قرقوروک علیا ۴۲ – کاظم‌ آباد ۴۳ – کلاته سیدها ۴۴ – کوره جلال ۴۵ – کوره حاج برات ۴۶ – گرزمی ۴۷ – گزبند ۴۸ – گیامی ۴۹ – لنگرک ۵۰ – ماشوله ۵۱ – مرغداری پردک ۵۲ – مزرعه کریم ‌آباد ۵۳ – نریمانی ۵۴ – نصرآباد.
۱۳ – دهستان کارده
بمرکزیت روستای مارشک شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آل ۲ – بلغور ۳ – بهره ۴ – پنج منه ۵ – جنگ ۶ – چشمه باران ۷ – حرکت ۸ – خواجه حسین‌ آباد ۹ – در بیابان ۱۰ – رضا آباد ۱۱ – سیج ۱۲ – فیروزآباد ۱۳ – کارده ۱۴ – کریم‌ آباد ۱۵ – کلاته عربها ۱۶– گوشک ‌آباد ۱۷ – گوش ۱۸– مارشک.
۱۴ – دهستان سفیدسنگ
بمرکزیت روستای سفیدسنگ شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – الغور ۲ – النگ ‌پشه ۳ – باغک ۴ – برات‌ آباد ۵ – جوزک ۶ – چاه‌ انصاری (۱ و ۲) ۷ – چاه بهار (۱ و ۲) ۸– چاه حاج محمد صادق ۹ – چاه حاجی‌ بی‌ خیال ۱۰ – چاه حاجی ‌سفر ۱۱ – چاه حاجی نصیر ۱۲ – چاه کهلائی (۱ و ۲ و۳ و ۴) ۱۳ – چاه گوهری یک ۱۴ – چاه محسن مافی ‌نژاد ۱۵ – چاه‌ محمد تابعی ۱۶ – چاه وجدانی ۱۷ – چشمه حسنی ۱۸ – چشمه روغنی ۱۹ – چشمه علی ۲۰ – چشمه عباس ۲۱ – چشمه گنده ۲۲ – چشمه هزاره ۲۳ – چهارتاگاو ۲۴ – خانقاه ۲۵ – دوقلعه براشک ۲۶ – رباط جدیده ۲۷ – رزمگاه سفلی ۲۸ – رزمگاه علیا ۲۹ – سفیدسنگ ۳۰ – سنجتک ۳۱ – شاهان ‌گرماب ۳۲ – شوراب علی ۳۳ – شوراب ملاغلام ۳۴ – طبق‌ سر ۳۵ – قلعه نوفریمان ۳۶ – کارغش سفلی ۳۷ – کارغش علیا ۳۸ – کاریز حاجی‌ محمدخان ۳۹ – کمرزرد ۴۰ – گبری ۴۱ – گنبدک ۴۲ – گنده چشمه ۴۳ – محمدآباد سرچشمه ۴۴ – مزرعه ثابتی ۴۵ – ناگهانی ۴۶ – هفت‌ آسیاب ۴۷ – یخدان.
۱۵ – دهستان بالابند
بمرکزیت روستای زرکک شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آق‌ کمر سفلی ۲ – آق ‌کمر علیا ۳ – احمدبزی ۴ – التاتو ۵ – امیرآباد ۶ – ایلیاتو ۷ – باباقره ۸ – بازه‌ پیر ۹ – باغ عباس ۱۰ – بره ‌خور ۱۱ – بنگش ۱۲ – بوستازیک ۱۳ – بیسوز ۱۴ – پیوند کهنه ۱۵ – چشمه جلال ۱۶ – چشمه گلک سفلی ۱۷ – چشمه گلک علیا ۱۸ – چنار ۱۹ – چهاربست باغ ۲۰ – حسن ‌آباد صوفی ۲۱ – حکمانی ۲۲ – درخت سنجد ۲۳ – ذهاب ۲۴ – زرکک ۲۵ – سردشت ۲۶ – سرگذار ۲۷ – سمبار ۲۸ – سنجدک ۲۹ – شکرتو ۳۰ – شلغم‌ زار ۳۱ – عباس ‌آباد ۳۲ – غرقاب ‌زار ۳۳ – قاسم‌ آباد ۳۴ – قپق ‌تاز ۳۵ – قرقناتو ۳۶ – قلعه سنگی ۳۷ – قلعه شیرا ۳۸ – کاریز محمد ۳۹ – کاریز نوبلابند ۴۰ – کته‌ گوش ۴۱ – کج درخت ۴۲ – کلاته حاجی عظیم ۴۳ – کلاته خونی ۴۴ – کلاته عمو سلطان ۴۵ – کلاته میراسمعیل ۴۶ – کلاته ‌میرحسن ۴۷ – کلاته یعثوب ۴۸ – کمرزرد سفلی ۴۹ – کمرزرد علیا ۵۰ – گنکک ۵۱ – لوخی ۵۲ – مزرعه انباری ۵۳ – ماغو ۵۴ – میان ‌دهی ۵۵ – میرمحمد ۵۶ ناری ۵۷ – نخودک.
۱۶ – دهستان طوس
بمرکزیت روستای کاظم‌ آباد شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – ابراهیم ‌آباد ۲ – احمدآباد مقبل ۳ – اروند ۴ – اسفندیان ۵ – اسلام‌ آباد ۶ – اسلامیه ۷ – اسلامیه نو ۸ – اسماعیل ‌آباد ۹ – اسمعیل ‌آباد ۱۰ – اکبرآباد ۱۱ – امرقان طوس ۱۲ – امیرآباد ۱۳ – امین ‌آباد ۱۴ – باغ شلواران ۱۵ – باغون ‌آباد ۱۶ – بیمارستان ریوی طالقانی ۱۷ – پرکندآباد ۱۸ – تأسیسات‌ مرغداری کاظم‌ آباد ۱۹ – تانکسازی نموند ۲۰ – تخم مرز ۲۱ – جوفروش ۲۲ – چاه تبریزیان ۲۳ – چاه تقی‌ زاده طوسی ۲۴ – چاه حاجی ابراهیم خدادادی ۲۵ – چاه اسحق علی ۲۶ – چاه شرکت برق بازار ۲۷ – چاه کشاورزی ۲۸ – چاه نمازی ۲۹ – چهاربرج ۳۰ – چهل حجره ۳۱ – حاجی ‌آباد ۳۲ – خین چماقی ۳۳ – خین عرب ۳۴ – حسن‌ آباد شوراب ۳۵ – حسن خوردو ۳۶ – خراسانه ۳۷ – دوست‌ آباد ۳۸ – هشک نادری ۳۹ – زرکش ۴۰ – سرآسیاب کریم ‌خانی ۴۱ – سرباغان ۴۲ – سلطان ‌آباد ۴۳ – سنگبری علی ‌اکبر غفاریان ۴۴ – سنگ‌ کوبی مهدی ۴۵ – سوران ۴۶ – شبانکاره ۴۷ – شرکت ‌اسفیوخ مشهد ۴۸ – شرکت اکسیژن طوس ۴۹ – شرکت پشم‌ بافی طوس ۵۰ – شرکت شادیلون ۵۱ – شرکت سردخانه سپاد ۵۲ – سنگبری مرمرهای ‌خراسان ۵۳ – شرکت سهامی خاص مشهد قفل ۵۴ – شرکت مهندسان طراح خراسان ۵۵ – شمس‌ آباد ۵۶ – شوراب ۵۷ – صنایع بسته ‌بندی مشهد ۵۸ – صیدآباد ۵۹ – طوس سفلی ۶۰ – طوس علیا ۶۱ – عاشقان ۶۲ – فریزی ۶۳ -قلعه نو احمدآباد ۶۴ – قهقهه ۶۵ – کارخانجات پروفیل آلومینیوم ۶۶ – کارخانجات آلومینیم خراسان ۶۷ – کارخانه پلاستیک ‌زنی ۶۸ – کارخانه خانه ‌سازی مشهد ۶۹ – شیر منطقه خراسان ۷۰ – شرکت فرش مشهد ۷۱ – شرکت ‌موزایک ‌سازی غلامی ۷۲ – کارخانه وینیکا ۷۳ – کاظم ‌آباد ۷۴ – کشف ۷۵ – کلاته برفی ۷۶ – کلاته ملاکاظم ۷۷ – کلاته میرزاتقی ۷۸ – کلاته ملاحسین ۷۹ – کلاته نوری ۸۰ – لقمانی باشرکک ۸۱ – مردار کاشان ۸۲ – مرغداری اسدزاده ۸۳ – مرغداری دشت طوس ۸۴ – مرغداری زوار ۸۵ – مرغداری ‌سپید ۸۶ – مرغداری شمالی ۸۷ – مرغداری شیرازی ۸۸ – مرغداری مزرعه ۸۹ – مرغزار ۹۰ – مرکز سوارکاری ۹۱ – مسگران خرابه ۹۲ – مقیم ‌آباد‌ سیدعلی ۹۳ – منزل ‌آباد ۹۴ – موذنان ۹۵ – ناظرآباد ۹۶ – نساجی خراسان.
۱۷ – دهستان قلندرآباد
بمرکزیت روستای قلندرآباد شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آسیاب حاج باقر ۲ – اره ‌کمر ۳ – استخر ۴ – الله ‌قلی ۵ – بازه خشک ۶ – باغک ۷ – بحرآباد ۸ – برود ۹ – تخته ‌مزار ۱۰ – تقی‌ آباد ۱۱ – تلگرد ۱۲ – چاه امیر طاهرنیا ۱۳ – چاه بهرام زیبائی ۱۴ – چاه گوهری ۱۵– چشمه ایلخی ۱۶ – چشمه ایوب ۱۷ – چشمه حیدر ۱۸ – چشمه سبز ۱۹ – چشمه‌ لوخی ۲۰ – چناربو ۲۱ – چهاربید ۲۲ – چهارتکاب ۲۳ – حسن‌ آباد ۲۴ – حسن بلبل ۲۵ – حسین ‌آباد رخنه ۲۶ – حیدرآباد ۲۷ – خارزار ۲۸ – خلیل ‌آباد ۲۹ – درخت ‌بید ۳۰ – درخت‌ بید ۳۱ – سنگ خاجی ۳۲ – سنگ ‌نقره ۳۳ – سیاه ‌سنگ ۳۴ – شوراب سفلی ۳۵ – شیخ عبدل ۳۶ – صومعه ‌بزرگ ۳۷ – صومعه کوچک ۳۸ – طراز خاکی ۳۹ – فرمان شیخ ۴۰ – قلعه دختر ۴۱ – قلندرآباد ۴۲ – قنات خشک ۴۳ – کاریز بداغ ۴۴ – کاریز سوخته ‌النگ ۴۵ – کاریز سوخته ۴۶ – کته شمشیر سفلی ۴۷ – کته شمشیر علیا ۴۸ – کلاته جبار ۴۹ – کلاته حاج رستم ۵۰ – کلاته رحمان ۵۱ – کلاته عباس ۵۲ – کلاته منار ۵۳ – کناره ۵۴ – گدامحمد ۵۵ – گاودوشه ۵۶ – گبری ۵۷ – گردونک ۵۸ – گلائم ۵۹ – گل شیخ ۶۰ – گلستان ۶۱ – گله بید ۶۲ – لوشاب قلندرآباد ۶۳ – مرادبخش ۶۴– مزاربی ‌آبه ۶۵ – نصرآباد ۶۶ – نهسک ۶۷ – نیزار.
۱۸ – دهستان فریمان
بمرکزیت روستای فرهاد گرد شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آب قلعه ۲ – آبکوه ۳ – اقبالیه ۴ – اقر سفلی ۵ – اقر علیا ۶ – اکبرآباد ۷ – بازحصار ۸ – بلبل ۹ – بنه‌ گز ۱۰ – ترک ۱۱ – چاه احمدزاده ۱۲ – چاه‌ اژدری ۱۳ – چاه رمضان علی ‌اسلامی ۱۴ – چاه شریفی ۱۵ – چاه مطهری ۱۶ – چاه نوبخت ۱۷ – چشمه سیالک ۱۸ – چشمه علی ۱۹ – چکاب ۲۰ – حسین‌ آباد ۲۱ – حسین ‌آباد قلعه سرخ ۲۲ – دیکلان ۲۳ – سنگ ‌آتش سرجام ۲۴ – سیرزار ۲۵ – شریف ‌آباد ۲۶ – شمس ‌آباد ۲۷ – عشق ‌آباد ۲۸ – علی ‌آباد‌ قرنه ۲۹ – فرهاد گرد ۳۰ – یحیی ‌آباد ۳۱ – فیض ‌آباد ۳۲ – هوس ۳۳ – قلعه‌ قصر ۳۴ – قلعه‌ نو فرهادگرد ۳۵ – کارخانه قند ثابت ۳۶ – کبوتری ۳۷ – کلاته‌ حمزه‌ علی ۳۸ – کلاته خشک ۳۹ – کلاته سبز ۴۰ – کلاته علی‌ اکبر بیک ۴۱ – گاوداری صنعتی فحرائی ۴۲ – گردآلود (حجت‌ آباد) ۴۳ – گرمه ۴۴ – گله‌ چشمه ۴۵ – گنده چشمه ۴۶ – لوشاب فریمان ۴۷ – مجمع تولیدی مرغ فریمان ۴۸ – مجتمع تولید ویلا ۴۹ – مجمع مرغ فریمان ۵۰ – مراغه ۵۱ – معدن گچ‌ شوراب علیا ۵۲ – نعمان ۵۳ – کلاته آخوند.
۱۹ – دهستان گل ‌بی ‌بی
بمرکزیت روستای بزنگان شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آب تلخ ۲ – آب دراز ۳ – ارتنج ۴ – بزنگان ۵ – بید سوخته ۶ – جهانگیر سفلی ۷ – جهانگیر علیا ۸ – چشمه سنگی ۹ – چشمه قبرستان ۱۰ – چشمه لوشی ۱۱ – چنار سوخته ۱۲ – درخت بید سفلی ۱۳ – درخت بید علیا ۱۴ – دریاچه کل ‌بی ‌بی ۱۵ – زلوغال ۱۶ – سرقدمیان کوهی ‌الله نظر ۱۷ – قرقره ۱۸ – کاریزک ۱۹ – کال سرخ ۲۰ – کال‌ گزی ۲۱ – کلاته احمد ۲۲ – کلاته حاج ‌خان ۲۳ – کلاته عوض ۲۴ – کلاته مهدی ‌آباد ۲۵ – یکه‌ بید.
۲۰ – دهستان پل خاتون
بمرکزیت روستای پس کمر شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر.
۱ – امان ‌لق ۲ – امان ‌لق فرخ‌ دین ۳ – پدلی ۴ – پس‌ کمر ۵ – پل خاتون ۶ – چاه خداداد ۷ – درازآب ۸ – شکرالله ۹ – شلغمی (۱ و ۲ و ۳) ۱۰ – شوراب ۱۱ – شوراب سفلی ۱۲ – شوراب علیا ۱۳ – شوریچه سفلی ۱۴ – شوریچه علیا ۱۵ – صدرآباد ۱۶ – عنابه ۱۷ – قره‌ سنگی ۱۸ – کاریزک ۱۹ – کاریزک پدههای سفلی ۲۰ – کلاته حاجی مدد ۲۱ – کلاته سیدعلی ۲۲ – کلاته صاحب‌ دار ۲۳ – کلاته کیانی.
۲۱ – دهستان مرزداران
بمرکزیت روستای مزدآوند شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آب ‌گله‌ دار ۲ – آق ‌دربند سفلی ۳ – انجیر بلاغ ۴ – باغک ۵ – بغ ‌بغو ۶ – پاسگاه آق‌ دربند ۷ – پده ‌ها ۸ – پل ‌گزی ۹ – چکودر ۱۰ – حسین ‌آباد (قلعه ‌سنگی) ۱۱ – دهنه آق‌ دربند ۱۲ – رحمت ‌آباد (قلعه سنگی) ۱۳ – شورلق ۱۴ – علی‌ محمد حسامی ۱۵ – قره ‌قیطان ۱۶ – قهوه‌ خانه شاهزاده ۱۷ – کولاب سفلی ۱۸ – کولاب علیا ۱۹ – مزدوران (مزدآوند) ۲۰ – مزرعه عطائیه ۲۱ – معدن آق‌ دربند.
۲۲ – دهستان سرخس
بمرکزیت روستای کندکلی شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – ابراهیم ‌آباد ۲ – پاسگاه خانگیران ۳ – پاسگاه قلعه ‌نو ۴ – پاسگاه یاس ‌تپه ۵ – تام رسول ۶ – تام قلندر ۷ – تام قنبرعلی ۸ – تام مختار ۹ – وتام‌ میرزا حسن ۱۰ – تپه میراحمد ۱۱ – یاش ‌تپه ۱۲ – عباس‌ آباد ۱۳ – قوش چاکر ۱۴ – قوش خزائی ۱۵ – قوش علیجان ۱۶ – قوش کهنه ۱۷ – کلاته‌ لطفعلی ۱۸ – کندکلی ۱۹ – کوره محمد آجری ۲۰ – لقمان ‌بابا.
۲۳ – دهستان تبادکان
بمرکزیت روستای فاز شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آغل کالی ۲ – اختگان ۳ – باغ فراگرد ۴ – باغوچه ۵ – برقی ۶ – بهار ۷ – پنجشنبه کاظم‌ آباد ۸ – جهیزخانه ۹ – چاه عباد ۱۰ – چایدره ۱۱ – چهارباغ ۱۲ – چهارباغ آسیاب ۱۳ – چهارکواره ۱۴ – چهارگواره نو ۱۵ – حسن ‌آباد ۱۶ – حریم‌ آباد ۱۷ – حسن شهاب ۱۸ – حسین ‌آباد ۱۹ – حسین ‌آباد‌ خواجه ۲۰ – حسین ‌آباد قرقی ۲۱ – حکیم ‌آباد ۲۲ – حیطه ‌قاینی ۲۳ – خرم‌ آباد ۲۴ – خلق ‌آباد سفلی ۲۵ – خوش هوا ۲۶ – درآبد شاهزاده ۲۷ – ده سرخ‌ علیا و سفلی ۲۸ – ده مظفر ۲۹ – دزغان کاملی ۳۰ – رضا آباد کشمیری ۳۱ – رضوان ۳۲ – رودخین ۳۳ – سرطاووس ۳۴ – سنگ ‌آتش ۳۵ – سوراخه ۳۶ – شایع ۳۷ – شوراب ۳۸ – شیرشتر ۳۹ – علی ‌آباد ۴۰ – علی‌ آباد سیاسک ۴۱ – عمارت فرخد ۴۲ – عوضی ۴۳ – فارمد ۴۴ – فاز ۴۵ – فرخد ۴۶ – قزلق ۴۷ – قرقی ۴۸ – قره‌ محمد ۴۹ – قزل‌ قایه ۵۰ – قصر ۵۱ – قلعه نوفاز ۵۲ – کارخانه پرمیت ۵۳ – کارخانه سیمان ۵۴ – کاظم ‌آباد ۵۵ – کلاته‌ تیموری ۵۶ – کلاته قاضی ۵۷ – کلاکوب ۵۸ – کمیزدر ۵۹ – کنوگرد ۶۰ – کوره متقیان ۶۱ – گذرگان ۶۲ – گراب ۶۳ – گرجی سفلی ۶۴ – گرجی علیا ۶۵ – گزی ۶۶ – گنبدواز ۶۷ – گوارشکی ۶۸ – گوچکی ۶۹ – گوندوک ۷۰ – لک ‌لک ۷۱ – محمدیه ۷۲ – معین‌ آباد سفلی ۷۳ – معین ‌آباد علیا ۷۴ – مقصودآباد ۷۵ – نصرآباد ۷۶ – نوچاه ۷۷ – همت ‌آباد.
۲۴ – دهستان بیزکی
به مرکزیت روستای محسن‌ آباد طاهری شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آق صحرا ۲ – ابراهیم‌ آباد ۳ – اشکوان ۴ – اوتان ۵ – ایل حصار ۶ – بازه ۷ – بقال ۸ – بلوچ ۹ – بید آبید ۱۰ – تمندر بالا ۱۱ – جو پائین ۱۲ – جوقان ۱۳ – چرمی ۱۴ – چشمه گیلاس ۱۵ – چمله ۱۶ – چنبر غربال ۱۷ – چهل ‌پری ۱۸– حاجی ‌آباد ۱۹ – حسن ‌آباد ۲۰ – حسن ‌آباد عامل ‌زاده ۲۱ – حسن‌ آباد منقشلی ۲۲ – حسن عدو ۲۳ – حسین ‌آباد نامی ۲۴ – حسین لجو ۲۵ – حکیم‌ آباد ۲۶ – حیطه طلا ۲۷ – خادم باشی ۲۸ – خان‌ آباد ۲۹ – خان‌ تپه ۳۰ – خیرآباد ۳۱ – خیرآباد ۳۲ – درخت سنجد ۳۳ – درنگون ۳۴ – دستگرد ۳۵ – دولخان ۳۶ – ذهاب ۳۷ – زن ‌آغل ۳۸ – سبوسه ۳۹ – سرآسیاب ۴۰ – سلخی ۴۱ – سلوگرد ۴۲ – سیدآباد ۴۳ – سنقاشی ۴۴ – شاه‌ آباد (محسن‌ آباد طاهری) ۴۵ – شاه‌ بنده ۴۶ – شاه‌ گلدی ۴۷ – شلنگرد ۴۸ – شمس ‌آباد ۴۹ – طاهرآباد ۵۰ – عباس ‌آباد ۵۱ – عباس ‌آباد جنگلی ۵۲ – عباس‌ خان قره ‌گل ۵۳ – عشق ‌آباد ۵۴ – علی ‌آباد ۵۵ – فتح ‌آباد ۵۶ – فنگ ۵۷ – قره‌ جنگل ۵۸ – قره کوسه ۵۹ – قلعه رضا ۶۰ – کرتو ۶۱ – کرنگان ۶۲ – کریمخان ۶۳ – کلاته تلکی ۶۴ – کلاته حاج اسماعیل ۶۵ – کلاته خانو ۶۶ – کلاته سیرگرد ۶۷ – کلاته شکر ۶۸ – کلاته شیخها ۶۹ – کلاته عرب ‌آباد ۷۰ – کلاته علی‌ خان ۷۱ – کلاته قنبرعلی ۷۲ – کلاته کاظمینی ۷۳ – کلاته‌ محمد باقر ۷۴ – کلاته محمد عرب ۷۵ – کلاته ملارحیم ۷۶ – کلاته میرزا ۷۷ – کلاته نادر جدید ۷۸ – کمال‌ آباد ۷۹ – کوسان ۸۰ – گبری ۸۱ – گسلانی ۸۲ – گلک ۸۳ – گلگون ۸۴ – گلم ۸۵ – گنجو ۸۶ – مافی ۸۷ – محمدحسن‌ بیگ ۸۸ – مرغداری دستگرد ۸۹ – منقشلی ۹۰ – موسی ‌آباد ۹۱ – مؤمن‌ آباد ۹۲ – مهدی سلطان ۹۳ – مهرآباد ۹۴ – میرزا حسن ۹۵ – ناوخ ۹۶ – نجم‌ آباد ۹۷ – نصرآباد ۹۸ – نوبهار ۹۹ – نومهن ۱۰۰ – نیستان ۱۰۱ – یوسف ‌آباد.
۲۵ – دهستان درزآب
به مرکزیت روستای گوارشک شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آب‌ دوان ۲ – آبقد ۳ – آق ‌داش ۴ – آقزقنات ۵ – آنداد ۶ – ارداک ۷ – احمدآباد ۸ – اکبرآبادینک ۹ – امام تقی ۱۰ – امرودک ۱۱ – اندرخ ۱۲ – بخت‌ آباد ۱۳ – برگ ۱۴ – پس ‌پشته ۱۵ – پس ‌کمر ۱۶ – پوسان ۱۷ – پوشابوک ۱۸ – جاقد ۱۹ – جغنه حضرتی ۲۰ – جغنه خرابه ۲۱ – جهان کوه ۲۲ – چشمه علیمون ۲۳ – چنبرک ۲۴ – حصار ۲۵ – خرق ۲۶ – درنگ‌ آباد ۲۷ – دزق ۲۸ – دوله ۲۹ – ده ‌نو ۳۰ – زاک ۳۱ – سرآسیاب جوناب ۳۲ – سعدآباد آستانه ۳۳ – سعیدآباد ۳۴ – سلوطی ۳۵ – شورک ۳۶ – شیرین ۳۷ – طاهرآباد ۳۸ – طغرل (تلقور) ۳۹ – طویل ۴۰ – عباس‌ آباد ۴۱ – عبدل‌ خانی ۴۲ – فخرآباد ۴۳ – قلعه نو ولی ‌آباد ۴۴ – کلاته آب میش ۴۵ – کلاته چشمه علیمون ۴۶ – کلاته شیرین ۴۷ – کلاته ‌گاه ۴۸ – کلاته کورگان ۴۹ – کلاته‌ یزدان‌ بلاغ ۵۰ – کلوخان (وحیدیه) ۵۱ – کورگان ۵۲ – گاه ۵۳ – گرمک ۵۴ – گل ‌ازقند ۵۵ – گنجوان ۵۶ – گوارشک ۵۷ – گوری ۵۸ – گویه ۵۹ – ماریان ۶۰ – ملک خورستانه ۶۱ – موتورخانه آباد مشک ۶۲ – مهدی ‌آباد ۶۳ – مهرآباد ۶۴ – میان ‌مرغ ۶۵ – ناصرآباد ۶۶ – نجم ۶۷ – نصرآباد ۶۸ – نقاب.
۲۶ – دهستان چناران
‌به مرکزیت روستای خیرآباد شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آبقد ۲ – آق‌ چشمه ۳ – آق صحرا ۴ – آهنگر ۵ – احمد آباد ۶ – احمد آباد فروتن ۷ – اخلمد سفلی ۸ -اخلمد علیا ۹ – اسکندرآباد ۱۰ – اسلام‌ آباد ۱۱ – اکبر آباد ۱۲ – امیرآباد سرک ۱۳ – انتیشش ۱۴ – ایستگاه مخابراتی ۱۵ – بقمچ ۱۶ – بوجه ۱۷ – بهر آباد ۱۸ – بیجیرک ۱۹ – بیگ‌ جان ۲۰ -‌توریچاه ۲۱ – تلکی ۲۲ – جق ‌جق ۲۳ – جق ‌جق با ادراک ۲۴ – جمع‌ آب ۲۵ – جوی کال ۲۶ – چاه امیری ۲۷ – چاه جمع ‌آب ۲۸ – چاه در ۲۹- چاه‌ غراب ۳۰ – چاه مختار زاده ۳۱ – چاه یغمائی یک و دو ۳۲ – چشمک ۳۳ – چشمه ماهی ۳۴ – یوردچوپان ۳۵ – چهارمهن ۳۶ – حسن ‌آباد گنبد ضیاء ۳۷ – حسن ‌آباد موسوی
۳۸ – [اصلاحی ۱۳۹۹/۸/۱۱]
حسن قتلق
۳۹ – حسین ‌آباد تلکی ۴۰ – حسین‌آباد گوه ۴۱ – حسین‌ آباد نیازمندی ۴۲ – حکم‌ آباد ۴۳ – خامی ۴۴ -‌خرم ‌آباد ۴۵ – خواجه جراح ۴۶ – خواجه ولی ۴۷ – خوشابه ۴۸ – خوشابه کوهستانی ۴۹ – خیج ۵۰ – خیرآباد ۵۱ – داشبلاغ ۵۲ – دوست‌آباد ۵۳ -‌دق ‌آب ۵۴ – ده ‌باغ ۵۵ – دهنه آبقد ۵۶ – دهنه اخلمد ۵۷ – رخکن ۵۸ – رضا آباد ایلخانی ۵۹ – رضا آباد خرابه ۶۰ – ساروجه ۶۱ – سرک ۶۲ – سمندر ۶۳ – سید اکبر ۶۴ – شترپا ۶۵ – شکرآب ۶۶ – شکرآباد ۶۷ – شریف ‌آباد شیخ کانلو ۶۸ – شورک ۶۹ – شیخ کانلو ۷۰ – صفی ‌آباد ۷۱ – عباس ‌آباد ۷۲ -‌عبدل ‌آباد ۷۳ – عرب ‌آباد ۷۴ -علی‌آباد ۷۵ – فریزی ۷۶ – فیض ‌آباد ۷۷ – قالی ‌گنبد ۷۸ – قره‌ جو ۷۹ – قزلر ۸۰ – قلعه ‌نو ۸۱ – قل ‌قوچان ۸۲ -قم ۸۳ -‌قیس ‌آباد خیامی ۸۴ – کبیر (‌کبیری) ۸۵ – کچ‌ گردن ۸۶ – کرکر ۸۷ – کلاته اراز ۸۸ – کلاته باباخانی ۸۹ – کلاته درگاه ۹۰ – کلاته سلیمانی ۹۱ – کلاته‌ ملو ۹۲ – کلاته میان ۹۳ – کلاته نورک ۹۴ – کمبلان ۹۵ – کونان ۹۶ – گاش ۹۷ – گاوگردو ۹۸ – گرماب ۹۹ – گل‌ خاتون ۱۰۰ – گلخندان ۱۰۱ -‌گنش ‌آباد ۱۰۲ – گنده‌ بیر ۱۰۳ – گوه خالصه ۱۰۴ – گوه کلاته ۱۰۵ – ماسی حضرتی ۱۰۶ – ماسی ماسکانلو ۱۰۷ – محمد آباد شیخکانلو ۱۰۸ -‌ محمد قلی ۱۰۹ – مرغداری اصل مالدار ۱۱۰ – مزرعه اعتباری ۱۱۱ – مزنگ ۱۱۲ – ملی ۱۱۳ – موسی ‌آباد ۱۱۴- موشنگ ۱۱۵ – نانواخانه ۱۱۶ -‌نورالدین ۱۱۷ – نوده ۱۱۸ – نوروز آباد ۱۱۹ – نوروز آباد یک ۱۲۰ – نوروز آباد دو ۱۲۱ – نوروز آباد سه ۱۲۲ – نهرآباد ۱۲۳ – هفت ‌چاه ۱۲۴ – هلال.
۲۷ – دهستان سنگ ‌بست
بمرکزیت روستای بست شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – احمدآباد سرجام ۲ – آخوندآباد ۳ – آق ‌ملک ۴ – الم‌ جوق ۵ – ابرفرش ۶ – ایستگاه راه ‌آهن سنگ ‌بست ۷ – ایستگاه راه‌ آهن نادرشاه ۸ – اینچه بالا ۹ – اینچه پائین ۱۰ – باغ سالار ۱۱ – باقرآباد ۱۲ – بزجانی ۱۳ – بیدک ۱۴ – پیازی بزرگ ۱۵ – پیازی کوچک ۱۶ – تپه سلام ۱۷ – تقی‌ آباد ۱۸ – جعفرآباد ۱۹ – جمران ۲۰ – جیم ‌آباد ۲۱ – چاه انصاری ۲۲ – چاه بازحوض سفلی ۲۳ – چاه برزگر (۱ و ۲) ۲۴ – چاه بهار (۱ و ۲ و ۳) ۲۵ – چاه رحمان ۲۶ – چاه ضرابی ۲۷ – چاه ظلی ۲۸ – چاه علی ملکی ۲۹ – چاه کاشانی ۳۰ – چاه معین افشار(۱ و ۲) ۳۱ – چاه وحدتی ۳۲ – چرم ۳۳ – چشمه ‌مونس ۳۴ – حاجی‌ آباد ۳۵ – حسنعلی ‌آباد ۳۶ – حسین ‌آباد سنگ ‌بست ۳۷ – حصارد سرخ ۳۸ – حکیم‌ آباد ۳۹ – درویش‌ آباد ۴۰ – دزدآب ۴۱ – ده نو ۴۲ – ذکرآباد ۴۳ – راهدار جیم‌ آباد ۴۴ – رباط شاه‌ عباس ۴۵ – رحمت ‌آباد ۴۶ – ریکاب ۴۷ – زین ‌پشت ۴۸ – سعدآباد ۴۹ – سنگ ‌بست (ایاز) ۵۰ – سهل ‌آباد ۵۱ – شرکت گاز بوتان ۵۲ – شوراب سفلی ۵۳ – شوراب علیا ۵۴ – شیرین ‌آباد ۵۵ – صیدآباد ۵۶ – طالب ‌آباد ۵۷ – طوفان ۵۸ – علی ‌آباد ۵۹ – قشلاق ۶۰ – کاریزمه ۶۱ – کال چقوکی ۶۲ – کلاه ‌پخش ۶۳ – گل‌ می سفلی ۶۴ – گل‌ می علیا ۶۵ – گورعلی‌ تپه ۶۶ – ماه کاریز ۶۷ – محسن ‌آباد ۶۸ – مرغداری حاجی ‌آباد ۶۹ – مرغداری مهدی ‌آباد ۷۰ – مرغداری یزدانی ۷۱ – معدن چشمه مونس ۷۲ – مغول‌ کش ۷۳ – موسی ‌آباد ۷۴ – میرزاعلی ‌آباد ۷۵ – نیم‌ ایستگاه نادرشاه ۷۶ – نیم‌ شاند ۷۷ – هدایت‌ آباد ۷۸ – یخاوی.
۲۸ – دهستان میامی
به مرکزیت روستای کنویست شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آبشکی ۲ – آسیاکل ۳ – آغل ‌تکه ۴ – ابراهیم ‌آباد ۵ – ابراهیم ‌آباد ۶ – ابوالخیر ۷ – احمدآباد ۸ – احمدآباد ۹ – اردولوک ۱۰ – استخوان ‌زار ۱۱ – النگ ‌اسدی ۱۲ – امرغان سفلی ۱۳ – بازه ۱۴ – برج ‌آباد ۱۵ – برزش ‌آباد ۱۶ – برکل ۱۷ – پرهود ۱۸ – پاوا ۱۹ – تبادکان ۲۰ – تخته نوروز ۲۱ – تنگل شور سفلی ۲۲ – جغری ۲۳ – جلالی (جلالیه) ۲۴ – چاه بهزادیان (۱ و ۲ و ۳ و ۴) ۲۵ – چاه رمضان ۲۶ – چاه شعبان اکبری ۲۷ – چشمه سفید ۲۸ – چغو کل ۲۹ – چلقی ۳۰ – چنارک ۳۱ – چوپانک ۳۲ – حجت‌ آباد ۳۳ – حداد ۳۴ – حسن ‌آباد ۳۵ – حسین‌ آباد حسینی ۳۶ – حصار افغان ۳۷ – حلوائی ۳۸ – خانقاه ۳۹ – خسروآباد ۴۰ – خیرآباد ۴۱ – دستگردان ۴۲ – ده نو (کنارگوشه) ۴۳ – رجب‌ آباد ۴۴ – رحمت‌ آباد ۴۵ – زین‌ الدین ۴۶ – سالارآباد ۴۷ – سنگ ‌بر ۴۸ – شادیشه سفلی ۴۹ – شادیشه علیا ۵۰ – شترک ۵۱ – شرشر ۵۲ – شهرآباد ۵۳ – شیر حصار ۵۴ – عطار ۵۵ – علی‌ آباد‌ سرتخت سفلی ۵۶ – علی ‌آباد سرتخت علیا ۵۷ – علی شادی ۵۸ – عیش‌ آباد ۵۹ – غزلیار ۶۰ – قیاس‌ آباد ۶۱ – فرخ ‌آباد ۶۲ – فیض ‌آباد ۶۳ – قازقان ۶۴ – قاسم ‌آباد ۶۵ – قره‌ بقعه ۶۶ – قلعه اشور ۶۷ – قلعه نوکنار گوشه ۶۸ – کال کازران ۶۹ – کج درخت ۷۰ – کریم ‌آباد ۷۱ – کلاته آهن ۷۲ – کلاته چاپار ‌قلعه ۷۳ – کلاته چشمه بی ‌مکه ۷۴ – کلاته چشمه ۷۵ – کلاته حاجی قربان ۷۶ – کلاته خادم ‌آباد ۷۷ – کلاته سیدصادق ۷۸ – کلاته عبدالهی ۷۹ – کلاته ‌فیض ‌آباد ۸۰ – کلاته یزدیها ۸۱ – کنارگوشه ۸۲ – کنوبست ۸۳ – کوره آجرپزی حاج رمضان ۸۴ – کوره آجرپزی حاج رمضان ۸۶ – محمدآباد چمن ۸۷ – مرغانو ۸۸ – مرغش ۸۹ – مهرآباد شرشر ۹۰ – مهدی ‌آباد ۹۱ – میامی ۹۲ – میربنگش ۹۳ – مینو حصار ۹۴ – ناربند ۹۵ – نظریه ۹۶ – نمدان ۹۷ – نوروزآباد ۹۸ – نوکاریز ۹۹ – نیکروز ۱۰۰ – هاشم ‌آباد ۱۰۱ – هلالی ۱۰۲ – هندل ‌آباد.
۲۹ – دهستان خانگیران
بمرکزیت روستای گنبدلی شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – آب مال ۲ – ابراهیم‌ آباد اسلام‌ قلعه ۳ – اسلام ‌قلعه خانگیران ۴ – باغ سنگان ۵ – پالایشگاه گازخانگیران ۶ – تپه سلیمان ۷ – چاله ‌زرد ۸ – چاه آرتزین ۹ – چاه حاجی کریمیان ۱۰ – چاه سرور ۱۱ – چاه کله ۱۲ – چاه قیس ۱۳ – چشمه حاجی عباس ۱۴ – چشمه شور ۱۵ – چهل کمان ۱۶ – حاجی ‌آباد‌ اسلام‌ قلعه ۱۷ – حسن نوبر ۱۸ – دق بهلول ۱۹ – ده‌ برار ۲۰ – سرور نصیری ۲۱ – سه چاهی ۲۲ – غلامرضا تبریزنیا ۲۳ – قطارچاه ۲۴ – قم بریریها ۲۵ – کلاته ا… نظر ۲۶ – کلاته گلزار ۲۷ – گنبدلی ۲۸ – نوبنیاد گنبدلی.
۳۰ – دهستان سرجام
بمرکزیت روستای ملک‌ آباد شامل روستاها، مزارع و مکانهای زیر:
۱ – ارفی ۲ – استاج ۳ – اقنج ۴ – اکبرآباد ۵ – القاره ۶ – امان ‌آباد )النگ) ۷ – امیرآباد ۸– امین ‌آباد ۹ – ایستگاه راه‌ آهن تربت ‌حیدریه ۱۰ – ایستگاه‌ مخابراتی خواجه‌ مراد ۱۱ – بازحوض علیا ۱۲ – باسکول ۱۲ تنی ۱۳– باش ساروق ۱۴ – باغچه ۱۵ – بالندر ۱۶ – بررود ۱۷ – بزوشک ۱۸ – بهشت ‌رضا ۱۹ – چنبددراز ۲۰ – جهان ‌آباد ۲۱ – چاه بازه حوض ۲۲ – چاه ‌در ۲۳ – حسن ‌آباد سرجام ۲۴ – خاتون ‌آباد ۲۵ – خواجه اباصلت ۲۶ – خواجه مراد ۲۷ – داش ‌خانه ۲۸ – درخت توت ۲۹ – ده سرخ ۳۰ – ده غیبی ۳۱ – ده ملا ۳۲ – رباط خاکستری ۳۳ – رباط طرق ۳۴ – سرقایه ۳۵ – سرنیش ۳۶ – سیاه ‌سر ۳۷ – شرکت پل و شوسه ۳۸ – شرکت گرافیت مشهد ۳۹ – شریف ‌آباد ۴۰ – عبدل مجید ۴۱ – علی ‌کوری ۴۲ – غار چشمه ۴۳ – فاضل ۴۴ – فرزنی ۴۵ – قاسم ‌آباد ۴۶ – قرک کپنگ ۴۷ – قلعه نو ۴۸ – کاریزنو ۴۹ – کرتیان ۵۰ – کروج ۵۱ – کلاته چشمه میرعلی ۵۲ – کلاته حچه ۵۳ – کلاته‌ میرزا حسنعلی ۵۴ – کلاته میرخان چشمه ۵۵ – کلاته یوسف زیارت ۵۶ – کمرزرد ۵۷ – گرزمی ۵۸ – کلم ‌آباد ۵۹ – مزرعه اعتباری ۶۰ – معدن ذغال ‌سنگ اقنج ۶۱ – معدن گچ سرقایه ۶۲ – ملک‌ آباد ۶۳ – نظرآباد ۶۴ – هادی ‌آباد ۶۵ – همت ‌آباد.
تبصره ۱
هرگونه روستا، مزرعه و مکان که قبلاً در تابعیت این شهرستان بوده و در فهرست نقاط واقع در دهستانهای تابعه و کروکیهای مربوطه منظور نشده مادامیکه ‌دهستان‌ بندی در شهرستانهای همجوار به اجرا در نیامده همچنان از لحاظ نظام اداری در تابعیت دهستان مربوطه در این شهرستان باقی خواهد بود.
تبصره ۲
وزارت کشور موظف است امکانات اجرائی این مصوبه را در مورد دهستانهای همجوار با شهرستانهای دیگر در اولین فرصت فراهم نماید.
تبصره ۳
با تصویب محدوده دهستانهای واقع در این شهرستان چنانچه روستا، مزرعه و مکان دیگری بجز فهرست اسامی نقاط مندرج در نقشه کروکی ضمیمه و در ‌محدوده آن ملاحظه شود یا در آینده در آن بوجود آید در حوزه و تابعیت دهستان مربوطه خواهد بود.
این ابلاغیه جایگزین ابلاغیه شماره ۴۲۲۴ مورخ ۱۴ /۲ /۱۳۶۵ هیئت وزیران می‌ گردد.
میرحسین موسوی – نخست ‌وزیر

مدیریت آب رودخانه کشف، اداره محور ممکن نیست

تمام هفته رو، از اول تا آخر هفته صبر میکنم تا بالاخره وقتم آزاد بشه و یک مطلبی اینجا بنویسم. روزها هم که این روزها با آغاز فصل پاییز و بازگشایی مدارس کوتاهتر میشود. با این وجود، گرمایش هوا و در کنار آن آلودگی هوا که میتوانست مدیریت شود، من را مصمم میکند که حتما مطلبی درباره مدیریت آب رودخانه کشفرود بنویسم.

هنوز کلی مطلب هست که ننوشتم و نیاز به فرصت هست برای نوشتنشان. سخن کوتاه این که موضوع کشفرود، از آنجا که درباره حوضه آبریز یک رودخانه 194 کیلومتری هست که از کنار روستاها و شهرهای مختلف میگذرد، حرف و حدیث بسیار دارد؛ چراکه، همه روان آب ها و آبهای سطحی منطقه به این حوضه آبریز میریزد.

در این مدت، به جز روستاهای اطراف کشفرود که بیشتر سمت هزارمسجد می افتند، روی نحوه اداره و مدیریت آب رودخانه کار میکردم. چند سازمان و نهاد مهم دخیل در امر مدیریت آب داریم که چند مورد مهمترین آنها، شهرداری  مشهد (ستاد فرماندهی) و فرمانداری و سپس شرکت های آبفا (آب و فاضلاب) هستند. موضوع کشفرود از آن موضوعات طولانی و دامنه دار است که در یک دوره با موضوع امنیت غذایی به مدیریت آن پرداخته شد و در دوره دیگری با موضوع دشت تشنه مشهد. بیشتر راهکارها برای موضوع دشت تشنه، بر صرفه جویی و مشارکت مردم تمرکز داشته است. این درحالیست که در سالهای اخیر با افزایش سودجویی، احتکار و حتی وارد شدن مزارع استخراج رمزارز، موضوع صرفه جویی به حاشیه و فراتر از آن رفته است.

در حال حاضر، در مورد مدیریت سازمانی آب، باید گفت شهرداری ها خیلی با تقسیمات کشوری مدیریت میشوند. در این صورت، اداره آب بیشتر از اینکه مبتنی بر مدیریت حوضه آبریز باشد، اداره محور هست؛ یعنی، مثلا در شهرداری مشهد چند منطقه تعریف کرده اند که به هرکدام یک اداره نسبت داده اند. این چند منطقه که همه شهر و دهستان های اطراف (مثل دهستان میان ولایت با مرکزیت عسگریه) را پوشش نمیدهند. پس وقتی به حوزه آب میرسند میگویند خارج از ظرفیت و بودجه اختصاصی وارد کار شده اند و گو اینکه در حد صدقه دادن به موضوع آب تا حالا داشتند میپرداختند. در برخی موارد هم که اگر بودجه ای به موضوع مدیریت تصفیه آب اختصاص یافته، با الفاظی مثل هزینه هنگفت و خارج از عرف به موضوع مدیریت آب رودخانه نگریسته اند. در این مورد، سایر سازمان ها و نهادها که از نظر تعریف وابستگی بیشتری به شهرداری و عمران های راه و شهرسازی دارند، نیز به تبع همین مدل اداره محور، مدیریتشان تعریف میشود. برخی سازمان ها، اصلا انشعاب آبی در لیستشان نیست و یا اگر باشد، ناقص است و میتواند همینطور در کارتابل وظایفشان دست نخورده بماند.

در مدیریت مقرارت محور و دستوری که از سوی مجلس روانه میشود هم باید گفت که چند سازمان و نهاد با عنوان "موظف" مشغول کار هستند. این سازمان ها که مهمترین آنها اداره آبفا، زیرمجموعه شرکت برق هست، با همین لفظ، خیلی پوشش دهنده وظایف خود میتواند نباشد، چراکه همین لفظ "باید" را به چند نهاد دیگر هم داده اند، و توجیه درستی هم نشده اند. در این جور موارد اینکه چه کسی زودتر و اول تر کار را انجام دهد، به معنی آن هست برایش که بیشترین کار را هم همان انجام دهد. تعداد زیادی خرده مالک بدون اشتراک آب مانده‌اند و کسی پاسخگوی مدیریتشان نیست. به این فضای عدم پاسخگویی، میگویند فضای بی عملی، و باز سطرها برای آن نوشته اند.

در نتیجه، کار زمین مانده تا یک اولینی پیش قدم شود. آن اولین هم معمولا خود مردم اطراف هستند. چراکه شرکتها و کارخانه ها و افراد سودجویی هم این وسط پیدا میشوند که آب را با انواع نخاله و زباله آلوده میکنند. آلاینده های صنعتی سالهاست که آب، هوا و خاک را آلوده میکنند. در زمینی که برای آن کلی طرح و برنامه بوده که به باغراه تبدیل شود، کلی نخاله ساختمانی رها شده است. آنقدری که امکانات ضد آموزشی هست، امکانات آموزشی نیست. باکس خاک و نخاله گذاشته اند، ولی نخاله ساختمانی را کنار آن روی زمین ریخته اند! یا هنوز کسی مطلبی درباره شوتینگ نخاله نمیداند. آن روز که حقوق کارگر فضای سبز و یا پاکبان را نمیدهند، از همه بیشتر فضای شهری آلوده شده است و اینها به جز یادگیری معکوس نیست که صورت گرفته است.

با این وجود، دوستداران طبیعت، و مردم ذینفع کم نیستند که دست به کار شده تا هر یک بخشی از کار را بگیرند. در اینجور موارد بیشترین بار روی دوش خود مردم و نیروهایی است که به آنها شکایت میشود. زندگی ما به همین خاک، آب و هوا بستگی دارد و در قبال محیط زیست و سایر جانداران در آن، همه مسئول هستیم. همه دست در دست هم میدهیم تا آن کار مدیریتی که نیاز به مداومت داشته انجام شود.

پارکهای مشهد و پاتوق‎‌‎های سرسبز و خوش‌آب‌وهوا

هر کدام از پارک های جذاب مشهد، طراحی منحصربه‌فرد و کاربری خاصی دارند که می‌توانید از آن‌ها برای پیاده‌روی، پیک نیک و انجام تفریحات و بازی‌های جمعی استفاده کنید.
پارک‌های مشهد نزدیک حرم شامل 8 پارک رضوی، باغ ملی، ثامن، میرزا کوچک خان جنگلی، وحدت، فهمیده، گل نرگس و بوستان رز بوده که در حدود ۲ کیلومتری از حرم قرار دارند.
یک سری پارک‌های دیگر هم مشهد دارد که اهمیت تاریخی دارند. بعنوان مثال، پارک ملت، از این دست پارکهاست.
بوستان ملت

در هر فروردین، قسمتی از این بوستان بزرگ مشهد به کاشت لاله اختصاص داده میشود و بهار در این پارک، بیش از سایر نقاط شهر خودش را نشان میدهد. از امتیازات بوستان ملت، وجود دریاچه‌ای زیبا در آن است. اما بزرگ‌ترین جاذبه پاک ملت مشهد، شهربازی و چرخ‌وفلک بزرگ آن است.

نام پارک‌های جنگلی مشهد چیست؟
پارک کوه‌سنگی مشهد، پارک جنگلی طرق، بوستان وکیل‌آباد، پارک جنگلی غدیر، کوهپارک خورشید، باغ راه شاهنامه و غیره. در ادامه به چند پارک از این دست اشاره میکنیم:
1-    پارک خورشید مشهد، چشم‌اندازی تماشایی به شهر

کوهستان پارک خورشید چشم‌اندازی تماشایی به شهر دارد و ارتفاع این پارک کوهستانی و نزدیکی آن به بلوار هاشمی، سبب شده تا بسیاری از افراد این پارک را با عنوان «بام هاشمیه» بشناسند. این پارک به‌دلیل موقعیت جغرافیایی کوهستانی، گزینه‌ای مناسب برای ورزشکاران شیفته کوهنوردی، دوچرخه‌سواری و پیاده‌روی است. در سفر به مشهد وقت‌گذرانی‌های شبانه در کافه‌های پارک خورشید و تماشای شهر در شب، تجربه‌ای شیرین خواهد بود.

آدرس: بلوار هاشمیه، بعد از تقاطع بلوار نماز
2-    پارک میرزاکوچکخان جنگلی مشهد، بوستان زائران

پارک میرزاکوچک‌خان جاهای دیدنی مشهد یکی دیگر از بوستان‌های معروف شهر است. این پارک با وجود فضای سرسبز، تنوع مطلوب گیاهان و درختان، طراحی زیبا و امکانات رفاهی مناسب و همچنین نزدیکی آن به حرم، از پررفت‌وآمدترین پارک های مشهد محسوب می‌شود. زمین‌های ورزشی، استخر، فضای بازی مخصوص کودکان، کتابخانه عمومی و کرایه دوچرخه از امکانات رفاهی و فرهنگی پارک میرزاکوچک‌خان مشهد است.

3-    پارک باباقدرت مشهد، کاروان‌سرایی که به پارک تبدیل شد

پارک باباقدرت در واقع یکی از کاروان‌سراهای مشهد است که در بازسازی‌های انجام‌شده، به محلی برای تفریح، طبیعت‌گردی و اسکان تبدیل شده است. تا پیش از سال ۹۳ زائران می‌توانستند در این پارک چادر خود را بر پا کنند و شب را در این بوستان خوش‌آب‌وهوا سپری کنند، اما اکنون این پارک به‌عنوان بوستان بانوان فعالیت می‌کند و همچنان با امکانت رفاهی و زیبایی‌های طراحی فضای سبز، از بهترین بوستان‌های شهر مشهد محسوب می‌شود.

پارک «بانوان ریحانه» اکنون در محل قدیمی بوستان باباقدرت واقع شده است. از دیگر امتیازات این پارک می‌توان به زمین بازی مخصوص کودکان، زمین‌های ورزشی، پارکینگ، سرویس بهداشتی و غیره اشاره کرد. فاصله این بوستان تا فرودگاه مشهد برابر با ۳٫۵ کیلومتر است و در ۶ کیلومتری حرم امام رضا (علیه‌السلام) قرار گرفته است.
آدرس: انتهای بلوار جمهوری، نرسیده به میدان غدیر
4- باغ ملی، از نخستین پارک های مشهد

باغ ملی از جاهای دیدنی مشهد و از زیباترین بوستان‌های این شهر است. گفته می‌شود که باغ ملی از زمین‌های موقوفی بوده است و به حاج حسین ملک، از مردان ثروتمند ساکن در خراسان رضوی تعلق داشته است. باغ ملی از اولین پارک‌های شهر مشهد محسوب می‌شود و زیبایی دلچسب و باصفایی به سبک باغ‌های ایرانی دارد.

گل‌های خوش‌رنگ‌ولعاب و درختان بلند قامت بلوط، اقاقیا، آلبالو، ابریشم ایرانی و گل یاس و آب‌نماهای زیبا این باغ را آراسته است. بوستان باغ ملی مشهد در بافت اولیه و در یکی از خیابان‌های تاریخی مشهد واقع شده است که سابق بر این نام ارگ داشته است. این منطقه یکی از پر انرژی‌ترین قسمت‌های شهر است و محل رفت‌وآمد روزانه بسیاری از شهروندان مشهدی است.
باغ ملی وسایل بازی برای کودکان دارد. تنیس روی میز و چند امکان ورزشی دیگر برای ورزش دوستان دارد. نزدیکی به کتابخانه قدیمی دکتر شریعتی، بازار جنت و کتابفروشی‌های قدیمی، این منطقه را مقصدی برای گردشگران کرده است.
آدرس: خیابان امام خمینی، بعد از خیابان پاسداران، سه راه دارایی، نبش خیابان جنت
5-    باغ گلهای مشهد، طراحی خاص پارک بهشکل یک گل

باغ گل‌ها یکی دیگر از پارک های مشهد است و ساختار بسیار زیبایی دارد. این بوستان از جاهای دیدنی مشهد محسوب می‌شود و طراحی آن به‌شکل بسیار زیبا و جالبی شبیه به گل بنفشه است. گل بنفشه از گل‌های خاص و محبوب مشهد در فصل بهار بوده است. اگر از بالا به نقشه پارک نگاه کنید، یک گل بزرگ چند پر را خواهید دید. این گل را به‌راحتی می‌توانید در نقشه گوگل ببینید. هر گلبرگ باغ گل‌های مشهد به یک بخش از این مجموعه اختصاص داده شده است.

باغ رز، گل‌های برکه‌ای، گیاهان دارویی، باغ گیاهان پوششی، باغ گل‌های پیازی، گل‌های صخره‌ای و گل‌های فصلی از گیاهان کاشته شده در بخش‌های اصلی این مجموعه‌اند. آمفی تئاتر روباز، محوطه مخصوص بازی کودکان، آب‌نما، گلخانه آموزشی و غیره از امکانات باغ گل‌های مشهد است. حداقل یکبار، پیشنهاد می‌شود از این باغ دیدن کنید.
آدرس: میدان دندان‌پزشکان، بلوار معلم
پارک های جنگلی مشهد
پارک‌های جنگلی طبیعت‌های نامنظم و پردرخت دارند. این پارک‌های مشهد هم زیبایی خاص خود را دارند.
۱- پارک کوه‌سنگی مشهد

از زیباترین و قدیمی‌ترین بوستان‌های جنگلی این شهر پارک کوه سنگی مشهد است و انتخابی مطلوب برای لذت از طبیعت محسوب می‌شود. وجود دو کوه سنگی در این پارک سبب نامگذاری این مکان است. بر بالای این دو کوه می‌توان نمایی از شهر را دید.

آدرس: پارک کوه‌سنگی در جنوب غربی مشهد، در خیابان کوه‌سنگی و منطقه الندشت و در مجاورت بزرگ‌راه کلانتری واقع شده است.
2- جنگل جیغ مشهد

طبیعت بکر منطقه جنگل جیغ باعث شده است که صداهای طبیعت از جمله حیوانات مختلف و حشرات که غالبا در زندگی با آن‌ها مواجه نمی‌شویم، در این منطقه صدای ناآشنای همیشگی درست کنند. برخی معتقدند این صدا از آبشاری در دل این جنگل تولید می‌شود. برای افراد ناآشنا در محل، این صداها ماورایی جلوه می‌کند و مثل شیون ناشناسی می‌ماند.

آدرس: طرقبه، جاده مغان، سربرج

3- پارک معین التجار

پارک بزرگی در میدان هفت خان و در بلوار شاهنامه مشهد که مقصد طبیعت گردان است. این پارک قدمت بالایی دارد و اولین مقصد گردشگران قبل از آرامگاه فردوسی می‌باشد.

آدرس: بلوار شاهنامه، میدان هفت خان، نبش شاهنامه 14

4-    بوستان کرامت

بزرگترین بوستان جنگلی مشهد با هفتاد و سه هکتار وسعت است. در منطقه وسیعی احداث شده است و یکی از مدرن‌ترین بوستانهای شهر است. باغ رویش، باغ ورزش و پارک بانوان، بخش‌هایی از این باغ است. محوطه‌سازی‌های پردرخت و جنگل‌کاری‌های زیبا با معماری نور ویژه مقصد گردشگران است. بسیاری از جشنواره‌های ورزشی در این بوستان انجام می‌گیرد.

آدرس: نرسیده به بلوار قمر بنی هاشم، انتهای خیابان حر 13، شهید معقول
5-    پارک جنگلی وکیل آباد

این پارک با درختان کهنی که دارد، وقف ملک التجار مشهور است. صدای شرشر آب و طبیعت متفاوت آن یادآور رودخانه در طبیعت است. این پارک جنگلی، امکانات کوهستان پارک شادی نیز در کنارش دارد.

آدرس: مشهد، وکیل آباد، کوهستان پارک شادی

6-    پارک ژوراسیک و جنگل دهشک

از زمان انتشار حماسه‌های شاهنامه فردوسی مربوط به دوره‌های گوناگون در ایران، طرفداران اشعار حماسی فردوسی به جز روستای پاژ که زادگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی است و آرامگاه او که مقبره و موزه ملی توس و آثار هنرمندان در باغ اطراف آن است، یک سر هم به پارک ژوراسیک واقع در شاهنامه ۴۲ همان اطراف می‌زنند.

این پارک با توجه به اینکه در نزدیکی کشفرود و در شاه فیل قرار دارد از نظر علمی و آموزشی، یکی از چند پارک ارزشمندی است که طبیعت دوستان به آن سر میزنند.
این پارک، که توجه علاقمندان به شیمی و زیست را به خود جلب کرده است، چند کارگاه مختلف آموزشی دارد تا بتواند با اشیا سنگی و استخوانی نماینده برخی گروههای جانوری مختلف را که نسل آنها در روزگاران قدیم منقرض گردیده‌است معرفی کند.  
در دوره‌های مختلف پارینه سنگی و پس از آن، زمین های ساییده شده توسط کشفرود چشم انداز با شکوهی از آب پخشانها به وجود آورده‌اند که سایر پارکهای اطراف مثل بوستان ارکیده شمس آباد، پارک آبشار را شکل داده‌اند.
فراوانی و تنوع پرندگان این منطقه قابل ملاحظه است.
در امتداد ساحل رودخانه کشفرود، درختان باارزش و خودروی گز، بید و جنگلی به صورت خودرو رشد کرده‌اند که نه تنها از نظر علمی، بلکه از نظر تاریخی حفاظت آنها مطرح است.
در سواحل رودخانه پرندگان مهاجر نغمه سرا مسکن دارند و در زمستان مناطق ساحلی رودخانه بعلت هوای خنک برای حیوانات سُمدار بومی و گربه ها و روباه ها، پناهگاهی را تشکیل می‌دهند.
هفتاد میلیون سال پیش، در این مناطق حیوانات گوناگون از جمله خزندگان بسیار بزرگ در یک آب و هوای دیگری نشو و نمو میکردند.
تپه توپ درخت که نام روستایی در مسیر کشفرود را هم نشان می‌دهد گواه این موضوع است که حتی درختان میوه گرمسیری در اطراف رودخانه بوده‌اند و موجب شهرت منطقه شده‌اند.
تنوع درختی از توسکا و توت گرفته تا درخت سنجد دیرینه شناسان متعددی را به این منطقه فراخوانده اند و آثار باستانی متعددی مثل تپه قادرآباد و قناتهای اطراف آن را با کلی زحمت و هزینه پیدا کرده‌اند.
سنگواره بخشی از گونه‌های مختلف جانوری کشفرود، امروز در پارک ژوراسیک برای بازدید عموم قرار دارد.
آدرس: بلوار شاهنامه، نرسیده به پل فردوسی (آرامگاه فردوسی)، شاهنامه 42
7-    پارک جنگلی سوران

سوران در لغتنامه دهخدا با کلمه سار آمده است: اشاره به سار دارد و آن پرنده ایست سیاه رنگ و نقطه‌های سفید دارد و خوش آواز است. سار قادر به تقلید صدای طوطی است.

سوران به کردی، جمع سور و به معنی شادی است. سوران در زبان ترکی یعنی سرزمین دارای آب که از این جهت هم دریاچه‌ای در این پارک قرار دارد. ضمنا، در زبان فارسی، سور به معنی جشن و سرور است که با پسوند جمع «ان» م‌یشود سوران؛ یعنی جشن‌ها
آدرس: بزرگراه پیامبر اعظم، نرسیده به جاده شاندیز، قبل از مجموعه ورزشی ثامن

زندگی اهل سعادت در کنار کشفرود و بارگاه قدس رضوی

از امام جواد نقل است که شهر توس قطعه ای از بهشت بین رشته کوه هزار مسجد و بینالود است. در طول تاریخ، این قطعه شاهد تحولات بزرگ و زیادی بوده است.مردمان بزرگ بسیاری این منطقه را محل زندگی خود قرار دادند و مراجع بزرگی در جوار بارگاه شاه خراسان گرد آمدند چنان شد که جان مردم با مشاهده کرامات اهل حق روشن گردید. شاید یکی از بزرگترین این مشاهدات را بتوان در یافتن وجود شیخ حسنعلی اصفهانی، معروف به شیخ نخودکی، ارزیابی کرد. در دوره قاجار، شیخ نخودکی در نخودک، روستایی در مسیر کشفرود پرآب زندگی می‌کرد.

زائران حرم مطهر رضوی، همه ساله ضمن جستجوی صحن عتیق در حرم امام رضا، به جستجوی مقبره این شیخ بزرگ میپردازند. دلیل آن را هم شاید باید در کرامات ایشان در طول زمان جست. مقبره ایشان جنب ایوان عباسی است.

کشفرود که امروز از کنار ما میگذرد، زمانی محل آب برگرفتن مردم بوده است. مردم مسلمان ارزش آب و درخت را در آن زمان بیشتر میدانستند و چون خود به کشاورزی میپرداختند، انواع از گیاهان را میشناختند و برای کشت های بهار و پاییز دیم برنامه ریزی میکردند. زندگی مردم حول کشاورزی میگشت. شغل مردم شامل کشاورز، طحان، و عطار بود. بیشتر علما تا اواخر دوره قاجار، به جز علم فقه، برخی حتی علومی میخواندند که بتوانند با آن کسب روزی کنند. مثلا همین شیخ نخودکی عطار بود و به همین علت، زیاد به کوههای اطراف شهر و رودها سرمیزد، تا گیاهان دارویی مناسب را بیابد. شیخ نخودکی به طبیعت و درختان علاقه فراوان داشتند. درختان بخشی از کائنات روی زمین هستند که به حمد و ثنای الهی مشغول هستند و ما از آنها غافلیم. این شعر در مورد آنهاست:
سمیعیم و بصیریم و خوشیم / با شما نامحرمان ما ناخوشیم
نخودک در زمان حیات شیخ نخودکی، درختان فراوانی در کنار کشفرود داشته است که داستانی که در ادامه تعریف میکنم، گواه آن است.
نقل حکایت از کتاب «نشان بی نشانها»:
محمدتقی بخارایی نقل کرد که حضرت شیخ به حاجتمندان و گرفتاران می‌فرمودند برای سادات فراری بخارائی نذر کنید. آنگاه دستوری میدادند و کار آنها اصلاح میشد. روزی شخص تاجری به ایشان گفت مقداری پوست قره گل دارد و کسی نمی خرد. اگر از حضرت شیخ نخودکی دعایی بگیرد که بر اثر آن به فروش رسد، صد تومان به سادات و ده تومان به او می دهد.
محمدتقی بخارایی خدمت حضرت شیخ شرفیاب شده و عرض حاجت کرد. شیخ نخودکی فرمودند: به او بگو چهل روز دیگر کالای تو به فروش میرسد. بعد از بیست روز، تاجر مزبور او را دید و گفت: هنوز آثاری ظاهر نشده است. او تصمیم گرفت به حضرت شیخ مراجعه کند. همان شب در خواب دید که به حضور ضرت شیخ مشرف شده است، و ایشان در زیر درختی مشغول ذکرند. در این حال، شخصی پرسید: چه حاجتی داری و برای چه کار آمده ای؟
عرض حاجت کرد. او گفت: برو نگاه کن، اگر اسم تو روی برگ درخت نوشته شده است، حاجت تو برآورده گشته است. به سوی درخت رفت و نگاه کرد اسم خود را بر روی برگ درخت دید.
یکباره از خواب بیدار شد. روز سی و نهم تاجر مزبور، محمتقی بخارایی را دید و گفت یک روز بیشتر باقی نمانده است و هنوز خبری نیست. بخارایی به او گفت: تا فردا صبر کن، اگر پوستها به فروش نرفت، به حضرت شیخ نخودکی مراجعه خواهم کرد. صبح روز چهلم دو نفر آلمانی برای خرید پوست از تهران به مشهد وارد شدند و به تاجر مزبور مراجعه کردند و تمام پوستهای او ا یکجا خریدند. همانروز از تهران به آنها تلگراف شد که همان یک معامله بس است و دیگر پوست نخرید. آنها به تهران بازگشتند و آن شخص تاجر نیز به نذر خود عمل کرد.
شیخ نخودکی و حاج آقا تخت فولادی کرامات و تصرفات با واسطه روی کره زمین دارند. از آنجا که زائران حرم امام رضا ممکن است برای شادی و مهربانی نذری داشته باشند که بخواهند به واسطه ایشان برآورده شود، در اینجا به حکایتی که از محمد تقی بخارایی در باب یکی از کرامات شیخ حسنعلی اصفهانی (نخودکی) بود، اشاره کردیم.
اهمیت حفظ میراث ناملموس فرهنگی اینجا مشخص میشود. جایی که در جوار امام رضا علیه السلام (امام رئوف) میتوانیم از وجود بزرگمردانی چون شیخ نخودکی بهره‌مند شویم که به معرفت الهی نزدیکترند، جایی است که هم میراث مکتوب آنها حفظ شود و هم جغرافیای حافظ این میراث. در این جغرافیا، رودخانه‌ها رگهای زمین هستند که در آنها آب جریان دارد. کشفرود مهمترین رودخانه مشهد در جوار حرم امام رضا علیه السلام است، که این روزهای جنگ بیشتر شاهد همبستگی ایران اسلامی شده است.
در ادامه برای کسانی که هم راهنمایی برای مشاهده طبیعت رودخانه‌ای توس میخواهند، لیستی از قابلیتهای رودخانه کشفرود فراهم کرده‌ایم.
در بدن انسانهای کره زمین نیز رگها حامل مهم‌ترین ماده حیاتی بدن، خون، هستند. از آنجا که میخواهیم ببینیم چگونه رودخانه‌ها کمک می‌کنند تا خون در رگهای بدن ما جریان یابد، نیز لیستی برای پایگاه‌های اهدای خون ضمیمه کرده‌ایم.
راهنمای میدانی برای مشاهدهٔ کشفرود؛ راهنمایی برای کسی که میخواهد کشفرود را مانند یک زیستشناس با معرفت ببیند.

۱. شناخت کلی کشفرود پیش از بازدید

کشفرود رودخانه ای فصلی–دایمی است که در بخشهای مختلف مسیر خود چهره ای متفاوت دارد:
در برخی نقاط، جریان آب آرام و کم عمق است.
در بخشهایی مرغزار است، بخش‌هایی هم ماسهای یا پوشیده از نیزار دیده میشود.
در حاشیهٔ روستاها، باغها و زمینهای کشاورزی نوارهای گیاهی سبز و مرطوب وجود دارد.
این تنوع محیطی، تنوع جانوری و گیاهی گستردهای ایجاد میکند.
۲. بهترین زمانهای مشاهدهٔ کشفرود
صبح زود: بهترین زمان برای دیدن پرندگان، خزندگان آفتابگیر و فعالیتهای صبحگاهی جانوران.
عصر و غروب: زمان فعال شدن دوزیستان، حشرات و پرندگان شبپرواز. صدای قورباغه ها، وزغها و حشرات، بخشی از تجربهٔ طبیعی کشفرود است.

فصلها
بهار: اوج فعالیت جانوران، حضور لاروهای آبزی و رشد گیاهان.
تابستان: مشاهدهٔ خزندگان، جانداران حرارتدوست و پوشش گیاهی بالغ.
پاییز: حضور پرندگان مهاجر و تغییرات رنگی پوشش گیاهی.
زمستان: جریانهای آرامتر و مشاهدهٔ پرندگان زمستان گزین.

۳. چه چیزهایی در کشفرود میبینیم؟
الف) جانداران مرتبط با آب- حشرات آبزی و نیمهآبزی (شاپرکها، سنجاقکها، ریزحشرات سطح آبی)
لاروهای مختلف در گودالهای آبی
گاهی گونه هایی از ماهیان در بخشهای دائمی تر
پرندگان کنارآبزی مانند حواصیل ها، چنگر، کاکایی ها و اردکها (بسته به فصل)
ب) جانداران مرتبط با حاشیهٔ رودخانه
پرندگان بوته زی مانند گنجشکسانان
خزندگان کوچک مانند مارمولکها
پستانداران کوچک که ردپا یا نشانه هایشان قابل مشاهده است
انواع بیمهرگان خاکزی و گیاهخوار

ج) گیاهان شاخص کنار کشفرود
نی ها و جگن ها (گیاهی علفی از خانواده گندم سانان)
بوته های بومی مناسب خاک مرطوب
گیاهان علفی فصلی
این پوشش گیاهی، چارچوب اصلی زیستبوم کشفرود را تشکیل میدهد.

۴. ریززیستگاههایی که باید به آنها توجه کنید
هر زیستگاه کوچک، دنیایی جداست:
۱. سواحل ماسهای و سنگی
محل آفتابگیری خزندگان و حرکت حشرات حرارت دوست.
۲. گودالها و برکههای کوچک باقیمانده در بستر رودخانه
بهترین مکان برای مشاهدهٔ لاروها، حشرات آبزی و پرندگان آبدوست.
۳. نیزارها و پوشش انبوه حاشیه
زیستگاه پرندگان، ریزپستانداران و حشرات مخفی زی.
۴. زمینهای کشاورزی و باغهای مجاور کشفرود
محل تغذیهٔ پرندگان دانه خوار و جانداران رطوبتدوست.
۵. چگونه مانند یک زیستشناس در کشفرود مشاهده کنیم؟
با گوش دادن شروع کنید. پیش از حرکت، چند دقیقه بایستید و به صداها توجه کنید:
صدای پرندگان، صدای حشرات، صدای جریان آب.
این روش بهترین راه برای پیدا کردن جهت و نوع فعالیت جانوران است.
به حرکات کوچک دقت کنید: در حاشیهٔ کشفرود، بسیاری از جانداران تنها با یک حرکت کوچک در برگها یا روی خاک دیده می‌شوند.
کنار آب آهسته حرکت کنید: در بخشهای مرطوب و نزدیک به آب، آهسته قدم برداشتن باعث میشود جانوران کمتر فرار کنند و شما فرصت مشاهدهٔ طبیعی تری داشته باشید.
به ردپا و نشانه ها توجه کنید: رد پا، کُپه های خاک، آثار تغذیهٔ پرندگان، جای خواب حیوانات کوچک
این نشانه ها بخش مهمی از «خواندن رودخانه» است.
از دوربین دوچشمی یا گوشی با بزرگنمایی استفاده کنید. برای مشاهدهٔ پرندگان یا جانداران کوچک در فواصل دور مفید است.
۶. رفتارهای جالبی که در کشفرود ارزش دیدن دارند:
آفتابگیری جانوران کوچک روی سنگهای گرم شدهٔ کنار رودخانه، پرواز سنجاقکها روی سطح آب، فعالیت لاروها در برکه های کم عمق، حرکت پرندگان میان نیزارها، بیرون آمدن حشرات با خنک شدن هوا، و عبور آهستهٔ پرندگان کنارآبزی از آبگیرهای کم عمق، هر یک از این رفتارها بخشی از «داستان روزانهٔ کشفرود» است.
۷. تجهیزات سادهٔ پیشنهادی برای یک بازدید علمی–تفریحی
دفترچهٔ یادداشت کوچک، دوربین یا موبایل با قابلیت زوم، کلاه و کفش مناسب طبیعتگردی، ظرف آب، پاکت کوچک برای جمع آوری زبالهٔ شخصی
۸. اخلاق مشاهدهٔ طبیعی در کشفرود
به لانهها، تخمها و جانوران دست نزنید.
از سنگ یا چوب بهعنوان وسیلهٔ جابهجایی استفاده نکنید.
در نیزارها یا بخشهای حساس踏踏 نکنید.
9. طبیعت دوستی و نوع دوستی دو روی سکه مهربانی با طبیعت است. از آنجا که علاقه مندان به طبیعت، علاقه دارند در میان تماشای اینهمه زیبایی خدادای طبیعت در سطح شهر نیز، به پایگاه‌های انتقال خون مراجعه داشته باشند، در ادامه لیستی از پایگاه‌های اهدای خون تهیه کرده‌ایم. این پایگاه‌ها همه روزه آماده هستند تا هموطنان در زمانهایی که برای طبیعت‌گردی برنامه‌ریزی می‌کنند اهدای خون نیز داشته باشند. لیست پایگاه های اهدای خون مشهد به ترتیب شهرت در ادامه آمده است:
یک- پایگاه اهدا خون امام رضا (علیه‌السلام). خیابان دانشگاه (محله ده دی)
دو- پایگاه اهدای خون حرم امام رضا. خیابان امام رضا 1 (محله حرم امام رضا)
سه- پایگاه اهدای خون امید. خیابان آیت الله شیرازی، شیرازی 3، داخل پاساژ امید، طبقه منفی یک
چهار- پایگاه انتقال خون مهر – بلوار ابوطالب (محله حجت)
پنج- اهدای خون میلاد- بلوار استقلال، بلوار امامت
شش- پایگاه اهدای خون شهید کریمی- بلوار شریعتی (محله ولیعصر)
هفت- پایگاه اهدای خون سناباد، سناباد (محله آبکوه)
هشت- مرکز خون پلاسما- بلوار اندیشه، اندیشه 78 (محله حجاب)
نه- مرکز انتقال خون کریمی قاسم آباد- بلوار شریعتی، ادیب جنوبی 19/16 (محله ولیعصر)
ده- پایگاه انتقال خون آرامگاه فردوسی (بلوار شاهنامه، به زودی)
سخن پایانی
بازدید از کشفرود فرصتی است برای دیدن یک اکوسیستم زنده، و متنوع. اگر کمی آرامتر راه بروید، دقیقتر گوش کنید و به محیط بنگرید، کشفرود هر بار بخشی تازه از زندگی و زیبایی خود را نشان میدهد. زائرانی که قصد دارند بر علم و بر تحیر آنها افزوده شود، میتوانند بخشی از سفر خود را به مشاهده طبیعت رودخانه و اطراف مشهد اختصاص دهند.
هیچ کس در این کره خاکی بی نیاز نیست و بی نیاز مطلق خداست. در انتهای سخن، لیستی از پایگاه‌های انتقال خون برای اهدای آن برای کسانی آورده‌ایم که نوع دوستی و طبیعت دوستی را در کنار هم دارند.