پل خلیج فارس کشفرود

پاپیروس و نام خلیج فارس؛ پلی میان تاریخ و هویت
پاپیروس (帕皮鲁斯) یکی از نخستین بسترهای نگارش در تاریخ بشر است که در دوره باستان از آن برای ثبت رویدادها، اسناد حکومتی و متون علمی و مذهبی بهره می‌بردند. در منابع تاریخی، چینی‌ها را مخترع کاغذ به سبک مدرن می‌دانند؛ کاغذی که با استفاده از خمیر بامبو ساخته می‌شد از طریق جاده ابریشم به نقاط مختلف دنیا صادر میشد. این کاغذ با نام پاپیروس به‌عنوان یکی از کهن‌ترین واسطه‌های مکتوب بشری همچنان جایگاهی نمادین دارد.

با الهام از همین نماد کهن، واژه "پاپیروس" را در کنار "خلیج فارس" جست‌وجو کردم؛ ترکیبی که نشانگر پیوندی میان تاریخ، تمدن و هویت ایرانی است. اما با کمال تعجب، بخش خبری اینترنت از چنین ترکیبی خالی بود. از همین‌رو، برای غنی‌سازی این حوزه، تصمیم گرفتم پلی کمتر شناخته‌شده اما باارزش را معرفی کنم: پل خلیج فارس کشفرود.

پل خلیج فارس کشفرود؛ پلی تاریخی میان طبیعت، فرهنگ و هویت
پل خلیج فارس کشفرود یک سازه تاریخی سنگی است که با چهار دهانه، در دل طبیعت خراسان رضوی خودنمایی می‌کند. این پل در موقعیتی راهبردی میان بزرگراه پیامبر اعظم و منطقه گردشگری شاندیز قرار گرفته و نقش پیونددهنده‌ی مهمی میان بخش‌های گردشگری، فرهنگی و طبیعی منطقه ایفا می‌کند.
از یک‌سو، این پل مجموعه ورزشی ثامن‌الائمه، پارک جنگلی سوران و باغ‌های میوه‌ی طرقبه و شاندیز را به یکدیگر و بزرگراه پیامبر اعظم متصل می‌سازد؛ و از سوی دیگر، دسترسی مستقیم به شهر تاریخی توس را فراهم می‌آورد—شهری که با آثار ارزشمندی چون آرامگاه فردوسی، دیوار تاریخی توس، موزه نان و پل تاریخی فردوسی کشفرود، تجلی‌گاه فرهنگ و هویت ایرانی است.
ویژگی شاخص این پل، همگونی و هماهنگی‌اش با طبیعت اطراف است. رنگ و بافت سنگ‌های به‌کاررفته در سازه، یادآور سنگ‌های بستر رودخانه شاندیز است که اغلب از جنس میکاشیست هستند؛ سنگ‌هایی با درخشش طبیعی و طرح‌هایی لایه‌لایه که در نور روز جلوه‌ای چشم‌نواز به پل می‌بخشند.

پلی از جنس تاریخ، طبیعت و آینده

پل خلیج فارس کشفرود تنها یک گذرگاه نیست؛ بلکه نمادی از پیوند میان میراث تاریخی ایران، طبیعت بکر خراسان و تلاش برای توسعه گردشگری پایدار است. شاید امروز نام این پل کمتر شنیده شده باشد، اما بی‌شک در آینده، می‌تواند به یکی از نقاط کلیدی گردشگری فرهنگی ایران بدل شود.

_____________________

Papyrus and the Name of the Persian Gulf; A Bridge Between History and Identity
Papyrus (帕皮鲁斯) is one of the earliest writing mediums in human history, used in ancient times to record events, government documents, and scientific and religious texts. In historical sources, the Chinese are considered the inventors of modern-style paper; paper made from bamboo pulp was exported to different parts of the world via the Silk Road. This paper, called papyrus, still has a symbolic place as one of the oldest written human mediums.

Inspired by this ancient symbol, I searched for the word "papyrus" alongside "Persian Gulf"; a combination that indicates a link between Iranian history, civilization, and identity. But surprisingly, the news section of the Internet was empty of such a combination. Therefore, to enrich this field, I decided to introduce a lesser-known but valuable bridge: the Kashfarrud Persian Gulf Bridge.

Kashfrud Persian Gulf Bridge - A Bridge Between History and Nature
Kashfrud Persian Gulf Bridge; A Historical Bridge Between Nature, Culture, and Identity
Kashfrud Persian Gulf Bridge is a historical stone structure that stands out with its four spans in the heart of Khorasan Razavi nature. This bridge is strategically located between the Prophet Muhammad Highway and the Shandiz tourist area and plays an important connecting role between the tourist, cultural, and natural sectors of the region.
On the one hand, this bridge connects the Samen-al-Aameh Sports Complex, the Soran Forest Park, and the Torqaba and Shandiz fruit orchards to each other and the Prophet Muhammad Highway; and on the other hand, it provides direct access to the historical city of Toos—a city that, with valuable monuments such as the Ferdowsi Tomb, the historical Toos Wall, the Bread Museum, and the Ferdowsi Kashfrud Historical Bridge, is a manifestation of Iranian culture and identity.
The outstanding feature of this bridge is its harmony and harmony with the surrounding nature. The color and texture of the stones used in the structure are reminiscent of the rocks of the Shandiz Riverbed, which are often made of mica schist; stones with a natural shine and layered designs that give the bridge an eye-catching appearance in daylight.

A bridge of history, nature and the future

The Kashfrud Persian Gulf Bridge is not just a passage; it is also a symbol of the connection between Iran’s historical heritage, the pristine nature of Khorasan and the effort to develop sustainable tourism. Perhaps the name of this bridge is less heard today, but undoubtedly in the future, it can become one of the key points of Iran’s cultural tourism.

پل طرق کشف‌رود

سد تاریخی طرق، با ریشه معنایی «راه ها»، جاذبه طبیعی جنوب شرق مشهد است. در حد فاصل فرودگاه بین المللی شهید هاشمی نژاد تا این سد پل تاریخی طرق قرار دارد که به صورت غیرهمسطح بنا نهاده شده است.

 پل طرق کشفرود
در مسیر این پل، پل فلزی طرق قرار دارد. این پل فلزی بر کال طرق و به عبارتی انشعابی از کشفرود قرار دارد که به دلیل نزدیکی به زائرسراها و مسیر نیشابور سد تاریخی طرق از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
اما اهمیت پل طرق تنها در ویژگی‌های معمارانه‌اش خلاصه نمی‌شود. این پل در منطقه‌ای تاریخی واقع شده که آثار ارزشمند متعددی در اطراف آن قرار دارند؛ از جمله ایوان طرق، سد تاریخی طرق، زائرسرای امام رضا، و نزدیکی‌اش به پارک جنگلی غدیر و فرودگاه شهید هاشمی‌نژاد مشهد، بر جذابیت و جایگاه تاریخی آن افزوده است. این ناحیه به یکی از نقاط مورد توجه گردشگران، پژوهشگران تاریخ معماری و علاقه‌مندان به آثار تیموری تبدیل شده است.
ایوان طرق: میراثی باشکوه از دوره  تیموری

ایوان طرق

در مجاورت پل، بنای باشکوهی به نام ایوان طرق قرار دارد که یادآور شکوه معماری ایرانی در دوران تیموری است. جالب آنکه در بررسی ریشه‌های واژگانی، شباهت آوایی میان "طرق" و "ترک" نیز قابل تأمل است.

ایوان طرق بنایی موزون، مستحکم و نمادین است که در ۱۱ کیلومتری جنوب شرق مشهد، در حاشیه‌ی کشف‌رود واقع شده. این سازه دارای ایوانی با عرض حدود ۵۲ متر و ارتفاعی بالغ بر ۱۷ متر است. بخش عمده‌ای از طاق بزرگ آن فرو ریخته، اما هنوز گنبدی خوش‌ساخت بر پایه‌ای هشت‌ضلعی پابرجاست. در زیر گنبد، قبری قرار دارد که هویت صاحب آن هنوز به‌طور قطعی مشخص نیست. در مقابل ایوان نیز تعدادی سنگ قبر پراکنده به‌صورت ایستاده و خفته دیده می‌شود که گویای وجود یک مجموعه‌ی آرامگاهی در گذشته است.

هرچند تزئینات داخلی ایوان تا حد زیادی از میان رفته‌اند، اما کتیبه‌ای معرق باقی مانده که ارزش هنری و تاریخی قابل توجهی دارد. این ایوان، اگرچه به‌لحاظ تزئینات آرایه های آمودی ساده است، اما از منظر مهندسی سازه، یکی از نمونه‌های کم‌نظیر در میان بناهای تیموری محسوب می‌شود.

_____________________________

The historical Toroq Dam, with the semantic root of "roads", is a natural attraction in the southeast of Mashhad. Between Shahid Hasheminejad International Airport and this dam is the historical Tork Bridge, which was built in an uneven manner.

Torogh Bridge of Kashafrud
On the route of this bridge, there is the metal Toroq Bridge. This metal bridge is located on the Torogh River, in other words, a branch of Kashafrud, which is of particular importance due to its proximity to the pilgrimage sites and the route to Neyshabur.
However, the importance of the Toroq Bridge is not limited to its architectural features. This bridge is located in a historical area with numerous valuable monuments around it; including the Toroq Porch, the historical Toroq Dam, the Imam Reza Pilgrimage Site, and its proximity to Ghadir Forest Park and Shahid Hasheminejad Airport in Mashhad has added to its attractiveness and historical status. This area has become one of the points of interest for tourists, researchers of architectural history, and enthusiasts of Timurid works.
Ivan Toroq : A Magnificent Legacy from the Timurid Era

Ivan Toroq

Near the bridge is a magnificent building called Ivan Toroq, which is a reminder of the splendor of Iranian architecture during the Timurid era. Interestingly, when examining the roots of words, the phonetic similarity between "Toroq" and "turk" is also worth considering.

پل شاهی کشف‌رود

بررسی پل شاهی کشف‌رود با جستجوی کلید واژه 托罗桥

پل شاهی کشفرود
در جست‌وجویی که به زبان چینی برای «پل شاهی» انجام دادم، به نمونه‌های متعددی از پل‌هایی با ساختاری مشابه برخوردم. این پل‌ها اغلب دارای چند دهانه‌ی آجری با قوس‌های منظم هستند که از دو سو با شیبی ملایم به سمت میانه اوج می‌گیرند. این الگوی معماری نه تنها در برخی پل‌های تاریخی چین، بلکه در شماری از پل‌های قدیمی اسپانیا نیز مشاهده می‌شود، به‌ویژه آن‌هایی که در دوران حکمرانی مسلمانان بر اندلس ساخته شده‌اند.
یکی از نمونه‌های شاخص این شباهت، پل مادرید است.

این پل تاریخی با قوس‌های نیم‌دایره‌ای و بدنه‌ی آجری، از نظر ساختار، مصالح و فرم کلی، شباهت فراوانی به پل شاهی دارد:

پل پوینت دی تولدو - مادرید اسپانیا
 چنین هم‌پوشانی در سبک معماری، نشان‌دهنده‌ی نوعی تبادل فرهنگی-فنی بین شرق و غرب در قرون میانی است؛ به‌ویژه بین معماری اسلامی، چینی و اروپا در دوره‌هایی که مسیرهای تجاری و فتوحات فرهنگی میان آن‌ها فعال بوده است.
با توجه به این شباهت‌ها، می‌توان احتمال داد که پل شاهی کشف‌رود، که در دوره‌ی تیموریان احداث شده، نتیجه تلفیق تجربه‌ معماری اسلامی و شرق آسیا (به‌ویژه چین) باشد. انتخاب واژه‌ی «شاهی» به معنای بزرگ و چند دهانه بودن این پل است.
معماری با شباهت به پل مادرید که با سبک رومی نیز معروف است، نیز داریم، که آن پل دزفول است:

پل دزفول- معروف به پل رومی
پل قدیمی دزفول در جنوب غربی ایران که یکی از باستانی ترین شهرهای جهان است، به پل رومی نیز معروف است و یکی از ارزشمندترین آثار خوزستان می باشد. قدمت این پل به سال 260 پس از میلاد بر می گردد و گمان می رود توسط شاپور دوم پادشاه ساسانی ساخته شده است که از حدود 70 هزار اسیر جنگی رومی برای ساخت آن با ساروج (ترکیبی از آهک و خاک رس) استفاده کرده است. اگرچه برخی از ضمائم به این پل مخصوص عابر پیاده اضافه شده است، اما 14 قوس اصلی آن هنوز در جای خود باقی مانده اند و این گذرگاه فهرست میراث یونسکو به عنوان یکی از باستانی ترین پل های آجری در جهان نامگذاری شده است.
اما اهمیت پل شاهی تنها در ویژگی‌های معمارانه‌اش خلاصه نمی‌شود. این پل در منطقه‌ای تاریخی واقع شده که آثار ارزشمند متعددی در اطراف آن قرار دارند، که مهم ترین آنها خواجه ربیع، بر جذابیت و جایگاه تاریخی آن افزوده است. این ناحیه به یکی از نقاط مورد توجه گردشگران، پژوهشگران تاریخ معماری و علاقه‌مندان به آثار تیموری تبدیل شده است.

اسناد تصویری: پلی به گذشته

عکس پل شاهی- هدیه عکاس به شاه قاجار
از جمله اسناد تصویری ارزشمند، عکسی تاریخی از پل شاهی در نزدیکی خواجه ربیع و جاده کلات است که در دوره‌ی قاجار ثبت شده. این تصویر که امروزه در فضای مجازی دست‌به‌دست می‌شود، نه‌تنها قدمت این پل را به‌خوبی نشان می‌دهد، بلکه شاهدی بر استمرار حضور این سازه در تاریخ معاصر ایران است و بیانگر جایگاه منحصر‌به‌فرد آن در تاریخ معماری شرق ایران محسوب می‌شود.

گردشگران در مسیر خود از مشهد به کلات نادری که جاهای دیدنی و باستانی زیادی دارد، از پل شاهی رد میشوند. مسیر از پل شاهی به جاده کلات در تصویر زیر آمده است:

در طول این مسیر جاهای دیدنی همچون آرامگاه خواجه ربیع، روستای پاژ محل تولد حکیم توس، فردوسی است. کلات نادری نیز مکانی متعلق به دوره افشاریان دارد که قدمت آن به چند صدسال گذشته میرسد.

_________________________

Investigating the Shahi Bridge of Kashafrud by searching for the keyword 托罗桥
Kashafrud Bridge - Old Photo
Kashfrud Royal Bridge
In my search for "Shahi Bridge" in Chinese, I came across numerous examples of bridges with a similar structure. These bridges often have multiple brick spans with regular arches that rise gently towards the middle on both sides. This architectural pattern is not only seen in some historical bridges in China, but also in a number of old bridges in Spain, especially those built during the Muslim rule of Andalusia.
One prominent example of this similarity is the Madrid Bridge.

puente-de-toledo - Madrid Bridge

This historic bridge with semicircular arches and a brick body, in terms of structure, materials and general form, is very similar to the Shahi Bridge:

Madrid Bridge - Roman style
Puente de Toledo Bridge - Madrid Spain
Such an overlap in architectural style indicates a kind of cultural-technical exchange between the East and the West in the Middle Ages; especially between Islamic, Chinese and European architecture in periods when trade routes and cultural conquests were active between them.
Given these similarities, it is possible that the Shahi Bridge of Kashfurd, built during the Timurid period, is the result of a combination of Islamic and East Asian (especially Chinese) architectural experience. The choice of the word "Shahi" means that this bridge is large and has many spans.
We also have an architecture similar to the Madrid Bridge, also known as the Roman Bridge, which is the Dezful Bridge:

Dezful Bridge - also known as the Roman Bridge
The old bridge of Dezful in southwestern Iran, which is one of the most ancient cities in the world, is also known as the Roman Bridge and is one of the most valuable monuments of Khuzestan. The bridge dates back to 260 AD and is believed to have been built by the Sassanid king Shapur II, who used about 70,000 Roman prisoners of war to build it with mortar (a mixture of lime and clay). Although some additions have been added to this pedestrian bridge, its 14 original arches still remain in place, and this crossing is listed on the UNESCO World Heritage List as one of the oldest brick bridges in the world.
But the importance of the Royal Bridge is not limited to its architectural features. This bridge is located in a historical area with numerous valuable monuments around it, the most important of which is Khajeh Rabi, which has added to its charm and historical status. This area has become one of the most interesting places for tourists, researchers of architectural history, and enthusiasts of Timurid works.

Visual documents: A bridge to the past
Targh Kashfarud Bridge - Qajar photo
Photo of Shahi Bridge - Photographer's gift to Shah Qajar
Among the valuable visual documents is a historical photo of Shahi Bridge near Khajeh Rabi and Kalat Road, which was recorded during the Qajar period. This image, which is currently circulating in cyberspace, not only clearly shows the age of this bridge, but also is evidence of the continued presence of this structure in contemporary Iranian history and is considered to be an expression of its unique place in the architectural history of eastern Iran.

کی پنیر من رو جابجا کرد؟

در مورد بحران آب امروز شاید خیلی ها یکباره متوجه آن شده باشند و تازه این سوال برایشان پیش آمده باشد که کی آبشان را جابجا کرد.
واقعیت اینه که کم شدن تدریجی سطح آب و آلودگی هوا و گرمایش زمین این روزها در کشور یکباره اتفاق نیوفتاده و قابل پیش‌بینی و برنامه‌ریزی بوده.
هم و ها دو موش بودند که هر از گاهی دنبال غذا و پنیر جدید می‌گشتند. در نتیجه این جستجوگری آنها همیشه پنیر به اندازه کافی و تازه در دسترس داشتند. اما برای اطرافیان آنها هم همینطور بود؟
نه، هم و ها شاهد بودند که پنیر برخی سبز و کپکی میشد، ولی از کنار آن جابجا نمی‌شدند و آن قدر در کنار همان پنیر خراب می‌ماندند تا بعد از مدتی ناپدید شده و راه بیفتند که بپرسند کی پنیرشان را جابجا کرده.
از آنطرف، در این مدت هم و ها پنیر جدیدی پیدا کرده بودند و به داشتنش افتخار میکردند.
داستان آب امروز کشور ما هم همینه. در این مدت که کشور دچار تغییر اقلیم میشد ما بدنبال راه حل برای آن بودیم. امروز که دولت از مردم میخواهد در مصرف آب صرفه جویی کنند ما به این نکته رسیده ایم:
«سی سال با یک دروغ پیش میرفتیم که آب را برای دسترسی مان به آن منحرف کرده اند، ولی نکرده اند»
در چنین موقعیتی ما در جستجوی معرفی قطره قطره های آب مناطق و اطرافمان در پل ها و اطراف شهرها هستیم و عده ای تازه به این سوال رسیده اند که کی آبشان را جابجا کرده؟

احیای بهشت شرق ایران

بررسی منابع آبی خراسان بزرگ و سیستان و بلوچستان: از کشفرود تا هیرمند

 مدتی بود که در برخی نقشه‌ها مشاهده می‌کردم که دو استان خراسان بزرگ و سیستان و بلوچستان را فاقد رودخانه نشان می‌دهند. اما از پیش می‌دانستم که مشهد و شهر تاریخی توس، رودخانه‌ای به نام کشفرود دارند؛ همان رودخانه‌ای که در اشعار فردوسی نیز به آن اشاره شده است. این کنجکاوی باعث شد تا وضعیت رودخانه‌ها در سیستان و بلوچستان را هم بررسی کنم.

 در منطقه زابل که دشتی وسیع است، رودخانه هیرمند باید جاری باشد، اما متأسفانه به دلیل عملکرد دولت طالبان، حقابه این رودخانه به ایران داده نشده است. طالبان مدعی بود که سهم ایران، خصوصاً برای تالاب هامون و بستر زابل، پرداخت شده است. این ادعا آنقدر تکرار شد که سرانجام به بررسی تصاویر ماهواره‌ای متوسل شدیم تا واقعیت آشکار شود.

 تصاویر نشان داد که پشت سد کمال‌خان در افغانستان، اگرچه دریچه سد گشوده شده، اما پیش از آنکه اندک آبی به سمت ایران روانه شود، طالبان با احداث یک سد خاکی دست‌ساز، مسیر آب را تغییر داده و آن را مجدداً به سمت خاک افغانستان منحرف کرده‌اند.

 سؤال اینجاست: آیا به همین دلیل است که زابل امروز به جای بهره‌مندی از طبیعتی چهارفصل، گرفتار طوفان‌های شن و بادهای ۱۲۰ روزه شده و معیشت مردمانش مختل گشته است؟

 به دنبال یافتن منابع آبی مستقل در اطراف زابل، ارتفاعات منطقه را جستجو کردم. در شمال خراسان رضوی، کوه‌های هزارمسجد وجود دارد که با ارتفاع بیش از ۳۱۰۰ متر، سرچشمه رودهایی مانند کشفرود است. اما متأسفانه زابل فاقد چنین ارتفاعاتی است و بیشتر به بستری برای ایجاد دریاچه می‌ماند تا سرچشمه رودخانه‌ای کوهستانی.

 با این حال، در اطراف زابل و کمی بالاتر، منطقه‌ای وجود دارد که سرشاخه‌های متعددی از رودخانه‌ها در آنجا دیده می‌شود. در مقایسه، باید آن را شاهرود منطقه دانست؛ رودی بزرگ که البته امروزه کمتر شناخته شده است. نام‌های بندان و نهبندان که به منطقه نسبت داده شده‌اند، به پیشینه آبی این مناطق اشاره دارند. منطقه بندان در جوار رشته‌کوه‌های کوه سرخ و بیدمشک است که ارتفاعاتی در حدود ۲۰۰۰ متر دارند؛ ارتفاعی که می‌تواند منشأ رودی پرآب باشد.

نکته جالب آن است که روی این رود بزرگراهی احداث شده، اما بدون رعایت استانداردهای لازم در پل‌سازی. در نقطه مرزی خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان، این رود زهکشی شده است. آیا برای بهره‌برداری از این آب، سیستان و بلوچستان باید از خراسان جنوبی استمداد می‌طلبید؟

 بررسی‌ها نشان می‌دهد که هیرمند، علاوه بر سرچشمه در کوه‌های بابا در هندوکش افغانستان، سرچشمه‌های دیگری در داخل خاک ایران دارد که باید در کوه‌های نهبندان جستجو شود.

احیای دریاچه‌های فراموش‌شده در دل کویر

 از سمت شرق، آب ارتفاعات بندان و نهبندان را می‌توان به شهرهای باستانی ایران رساند و از سمت غرب، اگر پشت این کوه‌ها دریاچه‌ای بوده که اکنون کویر لوت نام گرفته، می‌توان آن را احیا کرد. کویر لوت عمق قابل توجهی دارد و نشانه‌های خشکی یک دریاچه کهن را می‌توان در آن یافت. در این خصوص، ایجاد دریاچه‌ای جدید با کمک کانال‌های انتقال آب از دریا به پشت کوه‌های مرتفع نهبندان کاملاً امکان‌پذیر است. در گذشته این منطقه را دریاچه شهداد کرمان می‌خواندند.

 جالب است که امروز نیز خبرهایی از پدید آمدن دریاچه‌ای با نام شهداد در دل کویر لوت شنیده می‌شود. این دریاچه فرصت بزرگی است تا به جای تبلیغ ماشین‌های آفرود، با نگاهی زیست‌محیطی و گردشگری از آن بهره بگیریم.

ایران‌رود؛ راه‌حل اجتناب‌ناپذیر

با تداوم خشکسالی در فلات ایران از یک سو و بالا آمدن سطح آب اقیانوس‌ها بر اثر ذوب یخ‌های قطبی از سوی دیگر، اجرای پروژه ملی ایران‌رود نه یک انتخاب، بلکه یک الزام تاریخی است. زمین‌های خشک کویر، ظرفیت جذب و نگهداری آب را دارند و اگر این ظرفیت نادیده گرفته شود، به آینه‌ای داغ در زیر نور خورشید تبدیل خواهند شد که با انعکاس اشعه فرابنفش، روند خشکسالی را تشدید می‌کنند.

 تغییرات اقلیمی، آتش‌سوزی‌های گسترده و نابودی جنگل‌ها، زنگ خطری است که پیشاپیش به صدا درآمده است.

کوه خواجه؛ گنجی تاریخی و مذهبی

 

در میان دشت‌های زابل، کوه خواجه قرار دارد که با وجود ارتفاع نه چندان زیاد (۶۰۹ متر)، گنجینه‌ای از تاریخ و فرهنگ ایران است. کوه خواجه (کوه اوشیدا) یا (کوه رستم)، قله ذوزنقه‌ای شکل دارد. برخی آن را تخت جمشید خشتی لقب داده‌اند. کوهی که آثار باستانی و مذهبی متعددی را در خود جای داده و ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری مذهبی و تاریخی جهان دارد. توسعه گردشگری در این منطقه، می‌تواند به شکوفایی اقتصادی و افزایش سطح معیشت مردم زابل کمک کند.

مقایسه کوه خواجه با کوهسنگی مشهد

 ارتفاع کوهسنگی مشهد حدود ۱۲۰۰ متر است؛ تقریباً دو برابر کوه خواجه. بالای کوه سنگی مقبره شهدای گمنام هست. به جز شهدای گمنام در کوهسنگی، آرامگاه برخی از بزرگان و ادیبان را دیده ایم که در مسیر و از سمت پشت پله هایی که گذاشته اند دیده میشود. مقبره این ادیبان قدمت تاریخی کوهسنگی را از آنچه که هست بالاتر میبرد. اما ارزش کوه خواجه سیستان و بلوچستان تنها در ارتفاع آن نیست، بلکه در تاریخ غنی و آثار باستانی ارزشمندی است که در خود جای داده است. از جمله این آثار، آتشکده‌ای مربوط به سده اول میلادی و بقایای قلعه‌ای متعلق به دوره اشکانیان و ساسانیان است. آتشکده کوه خواجه داراى یک تالار مرکزى در وسط و راهروهایى در اطراف است که در نهایت به ورودى اصلى آن در جلو ختم مى‌گردد و مطابق با سبک چهارتاقى‌هاى آن دوره ساخته شده است. دژ به جای مانده در کنار قلعه تنها نمونه دژ شهرهاى اشکانى باقى مانده در ایران است.

هیرمند، رودی با پیشینه‌ای شاهنامه‌ای

 رود هیرمند تنها شریان حیاتی سیستان است که از کوه‌های بابا در افغانستان سرچشمه می‌گیرد. در کتاب شاهنامه فردوسی نیز از هیرمند به عنوان صحنه نبرد ایران و توران یاد شده است و تاریخ منطقه در هم تنیده با اسطوره‌های ملی ماست.

گام‌هایی برای احیای هیرمند

از آنجا که سرچشمه اصلی هیرمند خارج از خاک ایران است، تمرکز بر احیای آن نیازمند دیپلماسی آبی و همچنین توسعه زیرساخت‌های داخلی است. در اطراف زابل، اقداماتی مانند حفر کانال بنجار انجام شده است؛ کانالی که مسیری صاف و بی‌پیچ‌وخم دارد و بیشتر به یک بزرگراه شبیه است تا رودخانه طبیعی.

در غرب زابل هم بخشی از هیرمند با ساخت دو پل بزرگراهی حفظ شده تا پاسخگوی نیازهای تاریخی منطقه باشد.

سخن پایانی

ایران‌رود، بهره‌گیری دوباره از ظرفیت‌های دریاچه‌های کهن و سرمایه‌گذاری در گردشگری تاریخی، سه راهبرد اساسی برای احیای بهشت شرق ایران است. مسیر آینده، به انتخاب امروز ما بستگی دارد: یا با دست‌های بسته نظاره‌گر نابودی منابع آب و طبیعت باشیم یا با اقدام هوشمندانه، حیات را به فلات ایران بازگردانیم.